Alle nieuwsberichten

Geen geld meer naar Grieken?

20-05-2011 11:28, Bron: Martin Plooi

De problemen rond Griekenland laaiden deze maand weer op. De aanleiding was het teleurstellende resultaat van een jaar hulp aan het noodleidende Griekenland. De Europese Commissie voorspelt voor Griekenland dit jaar een economische krimp van 3,5%, en een begrotingstekort van 9,5% in 2011, in plaats van 7,4%, zoals uitgestippeld in het bezuinigingsplan van een jaar geleden. De staatschuld loopt volgend jaar op tot 350 miljard (160% van het BNP). Door de sterke bezuinigingen is de economische groei sterk afgenomen en is het maar de vraag of Griekenland het gaat redden.

De EU buigt zich over de problemen. Op 9 mei 2011 gaf Herman van Rompuy, Voorzitter van de Europese Raad, aan dat wordt gesproken over een nieuwe lening of aanpassing van de bestaande leningen. Ook deden geruchten de ronde over een op handen zijnde schuldenherstructurering van Griekenland. Eurocommissaris Olli Rehn ontkende de berichten. Het rumoer was echter voldoende om de schuldenpositie van Griekenland weer op de voorgrond te plaatsen.

Griekenland in problemen sinds oktober 2009
Dat was niet de eerste keer. Al sinds oktober 2009 speelt het probleem. Toen bleek dat de Grieken jarenlang verstoppertje hadden gespeeld met hun begroting. Bij het aantreden van een nieuwe socialistische regering onder leiding van Giorgos Papandreou werd duidelijk dat de vorige gematigd conservatieve regering onder leiding van Kostas Karamanlis jarenlang het huishoudboekje van Griekenland rooskleuriger had voorgesteld dan die in werkelijkheid was. Het begrotingstekort was niet 3,7% maar 12,7%. Na onderzoek door de EU bleek het zelfs om een tekort van ruim 15% te gaan. Ook de staatsschuld was torenhoog, in 2010 kwam die uit op 270 miljard euro, ongeveer 140% van het BNP.

Kredietratingbureau's verlaagden de rating van Griekenland en de rente op Griekse staatsobligaties steeg de pan uit. Het werd onmogelijk voor Griekenland om nog geld te lenen. Op dit moment zouden beleggers voor een Griekse staatsobligatie van 10 jaar een rentevergoeding van 15% vragen.

De EU stond voor de keuze: moest Griekenland worden gered of moest de EU Griekenland laten vallen? Een redding zou betekenen dat een hulpprogramma opgestart zou moeten worden waarbij opnieuw leningen aan Griekenland zouden moeten worden gedaan. Als de EU Griekenland zou laten vallen, dan zou Griekenland failliet gaan. Andere zwakke landen zoals Portugal en Spanje zouden ook gevaar lopen. Schuldeisers zouden niet meer betaald krijgen en verliezen moeten incasseren. Om de exportpositie te versterken zou Griekenland uit de euro moeten stappen. De drachme zou dan devalueren vergelijkbaar met de IJslandse kroon, die 50% minder waard werd.

Griekenland laten vallen
Het zou een logische keuze zijn geweest om Griekenland te laten vallen. Hoewel Griekenland de bakermat is van de Westerse beschaving, is het op economisch gebied onbeduidend. Sinds het in 1981 werd opgenomen in de Europese Unie is de concurrentiepositie alleen maar achteruit gegaan. De Grieken leven eigenlijk al sinds de aansluiting bij de EU op de pof. De staatschuld nam toe van zo'n 100% van het BNP in 2002 tot 160% (350 miljard euro) volgend jaar. Bovendien hadden ze ernstig gelogen over hun financiële positie. In januari 2010 zei minister van financiën Wouter Bos nog dat de Grieken de financiële problemen zelf maar moesten oplossen. De EU zou alleen morele steun geven.
 
Griekenland redden
Desondanks kwam er een hulpplan. In een Europese top werd op 7 mei 2010 definitief beslist dat aan Griekenland 80 miljard euro zou worden geleend. Het IMF leende Griekenland 30 miljard. Aan Griekenland werden strenge eisen gesteld om het begrotingstekort terug te brengen. Zo moesten de overheidsuitgaven in drie jaar met 30 miljard worden teruggebracht en moest het begrotingstekort in 2014 weer onder de 3% uitkomen. De Griekse regering presenteerde een ambitieus plan, dat echter op grote weerstand van de bevolking stuitte.
 
‘Geen geld meer naar de Grieken'
Een jaar later blijkt het plan onhoudbaar, is de positie van Griekenland alleen maar verslechterd en staat de EU voor dezelfde keuze als een jaar geleden. Vandaar dat Geert Wilders afgelopen dinsdag de knuppel in het hoenderhok gooide en als gedoogpartner van het kabinet forse kritiek uitte op de volgens hem heilloze weg om Griekenland met nieuwe leningen te helpen.
 
Minister van Financiën De Jager pareerde met het argument dat de oproep van Wilders uitermate gevaarlijk was voor de stabiliteit van Europa en de gevolgen in potentie erger zouden kunnen zijn dan Amerikaanse bankencrisis van het najaar van 2008. Daarin overdrijft De Jager echter schromelijk. De problemen in de VS werden juist veroorzaakt omdat de banken ‘too big to fail' waren. Ze waren te groot om te laten vallen. Daardoor werd de Amerikaanse overheid wel gedwongen, gechanteerd door het belang van de banken, om ze te redden.
 
Dat gevaar loopt de EU ook met Griekenland. Hoe meer geld er in wordt gestopt, hoe groter de risico's. Beleggers weten dat als geen ander. De problemen in Griekenland staan op zichzelf en hebben niets te maken met de problemen in Portugal, Ierland, Spanje. Door de problemen in een breder kader te plaatsen en die problemen juist te verbinden, creëren de bestuurders juist een Europees probleem.
 
Twee mogelijkheden
De EU kan dus twee kanten uit: De ene kant is het hulpplan doorzetten en zien wat er van komt. In dat geval worden de leningen van de EU-landen door Griekenland verbruikt en is het maar afwachten hoe de situatie op het moment van terugbetalen is. Een onzeker pad dat helaas al in 2010 is ingezet. Op die manier wordt Griekenland ‘too big to fail', te groot om ten onder te gaan, en blijven de Europese landen gechanteerd worden door een Grieks failliet. Geen goede zaak. Vooral niet omdat Griekenland al sinds 1981, toen het toetrad tot de EU, de eigen broek niet kan ophouden. Griekenland kan niet concurreren, zeker niet met de euro als munt. Nederland loopt met deze variant een risico van 4,7 miljard euro. Want dat is het bedrag dat aan Griekenland wordt geleend. Het verstrekken van nieuwe leningen zal de risico's alleen maar groter maken.

Een variant daarop is aanpassing van de leningen door het rentepercentage te verlagen of de looptijd te verlengen. Het probleem blijft echter hetzelfde: zullen de Grieken ooit kunnen terugbetalen?

Herstructurering schulden
De andere kant is een vorm van herstructurering van de schulden en eventueel verlaten van de eurozone en weer terug naar de nationale munt de drachme.

Voor Nederland zouden de nadelen van herstructurering minimaal zijn. In ieder geval veel minder dan de 4,7 miljard euro die Nederland nu loopt met de lening. De Nederlandse banken hebben gezamenlijk nog geen 1 miljard euro geïnvesteerd in Griekenland, Portugal en Spanje. Door de problemen in die landen, is de waarde daarvan al vrijwel afgeschreven. De problemen voor Duitsland en Frankrijk zijn groter, maar dat is hun probleem. Kans op verspreiding van de crisis over andere zwakke landen is niet groot, zolang het duidelijk is dat Griekenland een op zichzelf staand probleem heeft, die het aan zichzelf te wijten heeft.

Uit de eurozone stappen zou de concurrentiepositie van Griekenland sterk verbeteren. De munt zou direct devalueren, vergelijkbaar met de IJslandse kroon, die 50% minder waard werd. Daardoor zouden Griekse producten op slag 50% goedkoper worden. Het zou ook de Griekse toeristensector, die te lijden heeft van concurrentie van Turkije, er weer bovenop helpen. Een vakantie naar Griekenland zou tot 50% goedkoper worden.

Ik ben benieuwd hoe het afloopt, maar naar mijn mening is het voor zowel de Grieken als voor de EU het beste als de Griekse schulden worden geherstructureerd en de Grieken uit de euro stappen.
 
Martin Plooi

Vandaag in het nieuws