Nu we het einde van het jaar naderen – voor het derde jaar op rij een mooi beursjaar – is het misschien een mooi moment om even stil te staan bij de betekenis van de kerstperiode. In welke mate is die belangrijk en hebben economen hier zinvolle dingen over te vertellen?
Wanneer we de economische data onder de loep nemen, blijkt de kerstperiode inderdaad vrij belangrijk voor de economische cyclus. We kunnen enkele conclusies trekken:
- De meest gedetailleerde data (VS) tonen aan dat omzet in de kleinhandel in de periode november/december van vorig jaar bijna 1.000 miljard dollar bedroeg, of ruwweg zo’n 20% van de jaarlijkse kleinhandelsactiviteit. Bij andere belangrijke economieën zien we pieken van 25% in het VK en er zijn zelfs gevallen waar dit bijna 30% bedraagt. Kortom, een tegenvallende kerstperiode kan een behoorlijke impact hebben op het einderesultaat voor de economische groei van dat jaar.
- Fysiek winkelen maakt wel meer en meer plaats voor e-commerce, waar in de VS over de laatste jaren de activiteit met gemiddeld 9% steeg op jaarbasis.
- De kerstperiode is ook uitermate belangrijk voor tewerkstelling. In de VS worden gemiddeld zo’n 400.000 à 500.000 tijdelijke werkkrachten aangeworven.
- Ten slotte is de kerstperiode ook psychologisch van belang, omdat beurshandelaren door de band rekenen op een kerst- of eindejaarsrally. In 80% van de gevallen gebeurt dat ook. Dit jaar is misschien een uitzondering, al werd een teleurstellende maand november gecompenseerd door een mooie beursmaand in oktober en een verrassend sterke maand september -doorgaans de slechtste beursmaand van het jaar, februari inbegrepen.
Tot zover het economische belang van de kerstperiode. Valt er in de economische literatuur ook onzin te bespeuren over deze periode?
De wetenschap
Wel, er is een omstreden paper van Joel Waldfogel (bron: American Economic Review, december 1993), met als titel The Deadweight Loss of Christmas, waarin de auteur poneert dat de kerstperiode in zekere zin welvaart vernietigt. Anders verwoord: de kerstperiode faalt om alle economische bronnen optimaal te alloceren. Wat wordt er eigenlijk bedoeld?
Waldfogel gebruikt nutsfuncties om zijn theorie te staven. Dit concept alleen al is omstreden, want hoe druk je nut uit? Wat is de eenheid van nut? Een collectieve nutsfunctie voor alle consumenten maken is sowieso een complexe oefening, aangezien de nutsfuncties van personen x, y en z op menig vlak aardig van elkaar kunnen verschillen.
Waardeloze kado's of win-win?
Waldfogel concludeert dat de geschenkeconomie in feite inhoudt dat de totale som die wordt besteed aan cadeaus hoger ligt dan de waarde die de ontvangers ervan krijgen. En dan kan je je afvragen of het niet beter is om een enveloppe met cash te overhandigen met kerstmis in plaats van een geschenk onder de boom te leggen.
Nu kan je het concept van geschenken kopen ook op een andere manier bekijken, namelijk als een win-winsituatie. De winkelier is tevreden omdat zijn geldlade er wel bij vaart, en de koper is blij omdat hij – heel misschien ? - het geven van geschenken verkiest als symbolisch gebaar. En is het tenslotte niet het gebaar dat telt? Heeft het gebaar niet veel meer emotionele waarde en verbindingskracht? (Die niet in geld kan uitgedrukt worden en eigenlijk onbetaalbaar is?)
Ik ga deze maand in ieder geval niet stilstaan bij de paper van Waldfogel. Ik ga met alle plezier enkele sokken aan de open haard vullen met geschenkjes. En bij deze wens ik u allen een fijne kerst toe en een voorspoedig nieuwjaar. Prosit!
Christofer Govaerts is Chief Economist & Investment Strategist bij Bank Nagelmackers. Deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.