Woensdag steeg de rente voor Italiaans schuldpapier met een looptijd van 10 jaar tot 7,5%. Nieuwsdiensten kwamen razendsnel met nieuws dat dit het percentage was waarbij de vorige keren hulp van het Europese noodfonds EFSF was ingeroepen. Beurzen zagen in Italië - na Ierland, Portugal en Griekenland - weer een nieuw slachtoffer en daalden met 3,5%.

Italië is de derde economie van Europa, de vijfde economie van de G8 en de zevende economie van de wereld. Italië heeft een relatief lage werkloosheid van 8% en had een begrotingstekort van slechts 3,2% in het tweede kwartaal van 2011. Een jaar eerder was het nog lager, namelijk 2,5%. Daarom kwam het nieuws ook zo hard aan. Italië is te groot om te redden.

Al in juni van dit jaar lag Italië onder vuur. Als reactie daarop presenteerde premier Berlusconi toen een bezuinigingsplan van 47 miljard euro. De andere EU-landen probeerden de aandacht af te leiden, maar toch was de aandacht op Italië gevestigd. Wat jaren goed was gegaan, wat niemand als een probleem had ervaren, werd deze week nu wél een probleem.

Opeens was de hoge staatschuld van Italië reden voor ineenstorting van de ‘zwakke' economie van Italië (zoals de media deze week al in koor riepen), hoewel Italië geen enkel probleem heeft om de rente op zijn lopende leningen te betalen. Alleen het feit dat er een grote staatsschuld was, was al voldoende reden voor de ineenstorting. Dat was even vreemd als dat de bank opeens bij u zou aankloppen en zou aangeven dat de hoogte van uw hypotheek een probleem is, ook al betaalde u elke maand netjes de rente en aflossing, en dat de bank zou besluiten de rente voortaan te verhogen.

Dan worden alle zwakheden duidelijk van de huidige opzet, nl. wel een gezamenlijke munt heeft, maar geen gezamenlijke economische en fiscale systemen en geen toezichthouder met bevoegdheden om landen te dwingen een uniform beleid te voeren. Nog steeds landgebonden staatobligaties i.p.v. Europese staatobligaties. Een besluitvorming waarbij elk land door een veto uit te spreken, de besluitvorming kan tegenhouden. Met 17 eurolanden is het al moeilijk om iedereen op één lijn te krijgen, hoe moet dat in een EU die tweemaal zo groot is?

Europa moet met de billen bloot. Nu een aantal zuidelijke landen in problemen verkeren, moet duidelijk worden wat politici over hebben voor een verenigd Europa. Wil je speculanten de wind uit de zeilen nemen, dan moeten maatregelen worden genomen die de vastbeslotenheid om Europa te redden, onderstrepen. En dat gebeurt niet. Geen Europese obligaties, geen eurocommissaris die toezicht houdt, geen EFSF met een mandaat van 2.000 miljard, geen extra steun aan Griekenland. Maar niet landen laten vallen als ze over de scheef gaan. Zelfs als Griekenland – een land dat slechts 2,5% van het BNP van de EU uitmaakt - uit de eurozone zou stappen, zou dat volgens Europese politici hele grote consequenties hebben. Hoe komen ze er bij.

Door de Europese schuldencrisis worden ook de nadelen van de integratie zichtbaar, en blijkt dat de opzet van de EU nog vele losse einden bevat. Om die op te lossen moet een keuze worden gemaakt: meer integratie of juist minder. Sarkozy en Merkel pleiten voor meer integratie. Dat is begrijpelijk want zij zijn de grootste landen en zullen waarschijnlijk ook de belangrijkste bewindspersonen leveren en de meeste invloed uitoefenen.

Opeens ging Europa zich op veel meer vlakken met de interne aangelegenheden van landen bemoeien en voerde het een gezamenlijk beleid op het gebied van Justitie, Binnenlandse Zaken, Buitenlands beleid, Veiligheid en Milieu, en kwam er uiteindelijk een Europees parlement. Wat mij betreft was dit al een stap te ver. In economische samenwerking zie ik voordelen, maar de vorming van een Europese regering die gaat bepalen wat goed is voor al die burgers met verschillende talen, gebruiken, achtergronden en geschiedenis ging mij veel te ver en lijkt mij nu nog steeds een onmogelijkheid om te realiseren. (Wat is de overeenkomst tussen Nederlanders, Finnen, Oostenrijkers, Polen, Letten, Bulgaren, Grieken?).

Ook de bevolking vond het een stap te ver. In een referendum spraken zowel Franse als Nederlandse burgers zich uit tegen verdere integratie. Ze stemden tegen de Europese grondwet. In een later stadium heeft toen de regering Balkenende zelf alsnog voor de Europese grondwet gekozen en heeft de mening van burgers links laten liggen. Een weinig democratisch gang van zaken.

Nu merken we ook dat één munt soms helemaal niet handig is. Als Griekenland nog steeds de Drachme had gehad, en een eigen monetair beleid had gevoerd, dan had niemand het over de Europese schuldencrisis gehad, maar zou het de Griekse schuldencrisis zijn geweest. Dan had Griekenland de munt kunnen laten devalueren om extra omzet te genereren en om van de schulden af te komen. Door gebruik van één gezamenlijke munt werd deze uitweg geblokkeerd. Waar zijn de voordelen gebleven?