De centrale banken verlaagden vorig jaar naar aanleiding van de kredietcrisis de rentes naar historisch lage niveaus. Ze deden dit om de tot stilstand gekomen economie uit het slop te trekken. De economie is inmiddels piepend en krakend weer in beweging gekomen en beleidsmakers bereiden zich nu voor op het terugdraaien van stimuleringsmaatregelen.

De Wall Street Journal publiceerde deze week een artikel over de exit strategie van Ben Bernanke. Prompt reageerden de markten, koersverliezen waren het gevolg. Beleggers zijn op dit moment erg bang dat centrale banken op het verkeerde moment, te vroeg dus, zullen beginnen met renteverhogingen en andere kredietbeperkende maatregelen.

Toch is een renteverhoging op korte termijn onvermijdelijk. Als de economie aantrekt en de rente blijft op het huidige lage niveau, kan dit lijden tot enorme inflatie. Dat is iets wat de presidenten van centrale banken graag willen voorkomen. Maar het verhogen van de rente leidt weer tot andere problemen. “Als de Fed de rente verhoogt, leidt dit mogelijk tot een verhoging van de prijs van krediet”, aldus de president van de New Yorkse Fed in december. Centrale bankpresidenten balanceren dus op een koord met aan de ene kant het risico van inflatie en aan de andere kant het afremmen van de nog herstellende economie.

Hoogleraar financiële economie aan de Universiteit van Tilburg, Sylvester Eijffinger, kan dan ook weinig zeggen over eventuele renteverhogingen. “Ik acht de kans dat er een renteverhoging komt hoger in de tweede helft van dit jaar, dan in de eerste helft van dit jaar.” Hij verwacht wel dat de rente in Europa eerder verhoogd zal worden dan in Amerika.

De Bank of England en de Europese Centrale Bank (ECB) lieten de rente vorige week nog ongewijzigd. De president van de ECB, Jean Claude Trichet, gaf tijdens een persconferentie aan dat hij wil wachten op de groei- en inflatievooruitzichten in maart. Daarna zal hij pas besluiten of hij de maatregelen om de crisis aan te pakken, af gaat bouwen.

Renteverhogingen of –verlagingen hebben een sterke invloed op de gehele economie. Als de ECB de rente verhoogt, heeft dat op termijn ook invloed op de hypotheek-, de leen- en de spaarrente. Mensen zijn minder geneigd om te lenen als de rente hoog is. Hoge spaarrentes zorgen ervoor dat mensen hun geld oppotten en niet uitgeven. Renteverlagingen hebben een omgekeerd effect, bedrijven en consumenten kunnen dan makkelijker lenen en dit leidt over het algemeen tot een stimulans voor de economie.

Timing is op dit moment voor de centrale banken essentieel. Ze zullen heel voorzichtig zijn met het verhogen van de rente, maar in de tweede helft van dit jaar gaat dat waarschijnlijk wel gebeuren. De rente wordt waarschijnlijk in stappen verhoogd, waarbij telkens gekeken wordt naar de inflatie en andere economische ontwikkelingen.