Dat olie op sommige plaatsen naar boven komt, heeft als reden dat het zwarte goud lichter is dan grondwater en hierdoor steeds dichter naar het oppervlakte drijft. Ook in Europa kwam aardolie omhoog. Sinds de middeleeuwen werd het gewonnen uit de grond of rotsformaties, hoofdzakelijk als bindmiddel zoals de Soemeriërs het gebruikte. Vanaf de 7e eeuw begint de olie als brandstof dienst te doen, hetzij als Grieks Vuur; een onblusbare vlam die met pijl en boog bij de vijand werd bezorgd. Tegen het einde van de middeleeuwen worden wagenwielen letterlijk geolied en wordt olie een waardevol handelsproduct, hoewel toepassingen in de geneeskunde op teleurstellingen uitliepen.

Moderne olie

De 'katalysator' van de olie-industrie, die in de 19e eeuw van de grond kwam, was de bruikbaarheid van bewerkte olie als lampbrandstof. Abraham Gesner, een Canadese arts en geoloog, leefde destijds nabij Nova Scotia waar het gebruik van levertraan uit walvissen als lampolie gebruikelijk was. Gesner wist in 1846 een methode te ontwikkelen waarmee hij olie won uit mineralen, die veel goedkoper en schoner was dan levertraanolie of plantaardige brandstof. Dit goedje noemde hij kerosine; in de volksmond heette het koololie. Niet veel later kon Gesner een aantal fabrieken openen en voorzag zijn product hele steden van licht. Hij zette ook zijn onderzoekwerk voort, hetgeen resulteerde in "A Practical Treatise on Coal, Petroleum and Other Distilled Oils", een standaardwerk in het veld.

Ook elders in de 'Nieuwe Wereld' werd geëxperimenteerd met olie en oliewinning. Zo was het de Amerikaanse industrieel George Henry Bissell opgevallen dat bij boringen naar grondwater of delfstoffen soms olie naar boven kwam. Hierdoor kwam hij op de gedachte om zich op aardolie te richten. Hiervoor stichtte hij in 1854 de eerste Amerikaanse oliemaatschappij, de Pennsylvania Rock Oil Company. Bissel vroeg Edwin Laurentine Drake om met boren te beginnen. Die ontwikkelde hierop een boorinstallatie en 'groef' in Oil Creek Valley in Pennsylvania een gat met een diepte van 21 meter. De volgende ochtend was de put gevuld met aardolie; dagelijks kwam ca. 1500 liter omhoog. Hiermee was de grootschalige oliewinning definitief begonnen. Omdat in de eerste jaren olie alleen voor lampolie werd gebruikt, werd het aanbod van lampolie aanzienlijk overtroffen door de vraag. Dit wordt ook wel de petroleumcrisis genoemd en dwong de industrie goedkopere vervoersmethoden te bedenken. De Amerikaan John D. Rockefeller sr. legde de eerste oliepijpleidingen aan en zorgde voor voordelige contracten met de spoorwegmaatschappijen. De door hem opgerichte Standard Oil Company werd de eerste van de grote oliemaatschappijen ter wereld. 

Elders in de wereld