De vraag waarom olie zo’n interessant product is is gemakkelijker gesteld dan beantwoord. Natuurlijk is olie nog steeds een belangrijke en vooral ook zichtbare energiedrager. Onze mobiliteit is grotendeels olie-gebaseerd en de aankopen van olieproducten zijn voor de meeste consumenten erg frequent. Een tweede constatering is dat de olievoorraad eindig is en het product aldus een spannende dimensie krijgt. Een derde opvatting is dat, hoewel olie een grote variatie aan verschijningsvormen en kwaliteiten kent, de perceptie van het product toch als een wereldwijd homogeen goed is. Dat goed is zelfs zo belangrijk dat het als een soort standaard gezien wordt. Er wordt in het product in reële zin gehandeld, olie wordt dagelijks verbruikt, maar ook in financiële zin. Er bestaan levendige termijnmarkten, waardoor het product olie ook een financiële lading krijgt. De olieprijs vertegenwoordigt dus niet alleen reële schaarste- maar ook financiële schaarste verhoudingen. En hiermee belanden we bij het belangrijkste argument: de olieprijs kan tegenwoordig gezien worden als een thermometer van de wereldeconomie.

Een plotseling stijgende olieprijs kan gezien worden als het oplopen van de koorts van de patiënt. Als de wereldeconomie overspannen raakt en de productie fors aantrekt, zal de olieprijs oplopen. Hoge olieprijzen ontmoedigen investeringen en dit kan aanleiding zijn voor het terugvallen van de economische groei. Ook zullen centrale banken de opwaartse prijsdruk gelijk proberen tegen te gaan. Als de olieprijs stijgt nemen de inflatieverwachtingen toe en zullen interestvoeten verhoogd worden. Een lage olieprijs kan wijzen op een zwakke conjuncturele ontwikkeling van de wereldeconomie. Hierdoor kan het herstel weer op gang gebracht worden, maar een tegenvallende olieprijs kan ook wijzen op het uit de gratie geraakt zijn van olie als financiële hedge. Het is dus interessant om de relatie tussen de reële ontwikkeling van de olieprijs en de groei te bestuderen. In bijgaande figuur is de reële olieprijsinflatie en de groei van het bruto binnenlands product in de Verenigde Staten weergegeven. Er is een negatieve correlatie tussen de twee variabelen en met name snelle stijgingen van de reële olieprijs leiden tot economisch zware tijden. Omgekeerd zijn perioden van een stabiele olieprijsontwikkeling een uitgangspunt voor een stabielere groei.

 

Dit leidt tot een belangrijke conclusie. Het is niet zozeer het niveau van de olieprijs die een bedreiging voor de wereldgroei vormt, maar het is de olieprijsonzekerheid die voor problemen kan zorgen. Onzekerheid leidt tot uitstel van investeringen en andere belangrijke transacties. En omdat olie zo’n blikvanger is, komt olieprijsonzekerheid hard aan.

Figuur – De groei van de Amerikaanse economie (bruto binnenlands product, RGDP) en de reële olieprijsinflatie (RPOIL). De data zijn genormaliseerd (gemiddeld 0 en zelfde variantie). Bron: Federal Reserve of St Louis (FRED).