| Voordat een antwoord op de vraag mogelijk is moet mijns inziens eerst worden gekeken naar de huidige motieven en naar de gevolgen op korte termijn.
Aanbod neemt toe
Bij het beleggen in obligaties spelen de ratings welke worden afgegeven door Standard & Poor’s , Moody’s en Fitch een grote rol. De grote institutionele beleggers beperken zich vaak tot het aankopen van obligaties die zijn voorzien van een “investment grade” rating. Zodra ratings voor obligaties onder de kritische grens komen droogt de vraag snel op. Sterker nog, veel pensioenfondsen en beleggingsfondsen zullen de obligaties snel proberen te verkopen.
Sinds het uitbreken van de Euro-schuldencrisis is het aanbod van obligaties van landen als Spanje, Italië en Griekenland explosief gestegen. Ook de banken deden mee aan deze uitverkoop. Om het vertrouwen van spaarders, obligatiehouders en beleggers terug te winnen hebben veel banken hun posities drastisch beperkt.
Prijzen dalen
Voor de betrokken landen zijn de gevolgen dramatisch. Door het kelderen van de koersen van bestaande obligaties kunnen nieuwe obligaties alleen geplaatst worden door zeer hoge rendementen te bieden.
Het opdrogen van krediet is voor elke onderneming desastreus. Een bedrijf dat zijn schulden niet kan herfinancieren kan nog zo rendabel zijn, dat speelt geen enkele rol meer als de kas leeg is. Voor overheden is dat niet anders.
Een staat die zijn obligaties bij emissies niet meer weet te plaatsen zal hierdoor onafwendbaar op een faillissement afstevenen.
Vraag neemt toe
Geconfronteerd met de ontwikkelingen op de kapitaalmarkten had de Europese Centrale Bank geen andere keuze dan het nemen van ongebruikelijke maatregelen. De klassieke beleidmogelijkheden zoals het verlagen van de rente bieden geen oplossing. Met de eveneens klassieke “wet van vraag en aanbod” in gedachte besloot de ECB om de vraag naar obligaties te laten toenemen.
De ECB heeft, anders dan particulieren en bedrijven, de mogelijkheid om praktisch onbeperkt geld op te nemen van haar eigen rekening. Deze middelen kunnen vervolgens worden ingezet voor de aankoop van obligaties.
Prijzen stijgen
Als eenzame koper kon de ECB vervolgens de obligaties van de zwakke landen gaan aankopen in de secundaire markt. Dat is wellicht niet naar wens van de sterke eurolanden, maar nood breekt vele wetten. Door het opkopen van de obligaties stegen de koersen weer. Ook het uitgeven van nieuwe obligaties door Italië en Spanje blijkt weer langzaam op gang te komen.
Tegelijkertijd bood de ECB de banken de mogelijkheid om staatsobligaties in onderpand te geven voor langdurige kredieten. Daardoor nam het aanbod verder af en kwamen de banken weer ruimer in hun financiële jas te zitten. Hierdoor zou ook de kredietvoorziening aan bedrijven en consument weer kunnen toenemen.
Buyer beware
De Amerikanen hebben een fraaie zegswijze voor het risico dat een koper loopt: ‘buyer beware”.
Als koper van de obligaties van Spanje, Italië, Griekenland etc. kan de ECB niet zeggen de kwaliteit van de geleverde goederen onvoldoende is. De ratings zijn overduidelijk.
Indien een van de zwakke eurolanden niet zou terugbetalen of tot gedeeltelijke afstempeling zou overgaan, komt de ECB mogelijk zelf in de problemen. En als de ECB in de problemen komt moeten de aandeelhouders geld bijstorten. Die aandeelhouders zijn de euro-landen zelf, waardoor de kosten weer terugkeren op het bordje van de belastingbetaler. Een politiek weinig aanlokkelijk perspectief.
Wel kopen, niet betalen
Voor de ECB is het dus van groot belang om de kosten van de “herstructurering” (lees afstempeling) van de Griekse staatsschuld af te wentelen op andere partijen. Nu veel banken en instituten met ongekend grote steun van de ECB door de crisis zijn geloodst werd het tijd om de rekening in te dienen. Op vrijwillige (!) basis moeten de private houders van Griekse obligaties een afwaardering accepteren.
Oplossing op korte termijn, problemen op langere termijn
Tot nu toe heeft het opkopen van obligaties door de ECB gewerkt. De acute crisis lijkt afgewend. Door het gedeeltelijk verschuiven van de gevolgen naar de private sector blijft ook de politieke wil aanwezig om de ECB de nodige ruimte te geven voor vervolgaankopen.
Dat deze vervolgaankopen van tijd tot tijd nodig blijven is onvermijdelijk. De markten zijn te nerveus en te onzeker om nu al te stoppen. Het vergroten van de geldhoeveelheid is zeker niet zonder risico. Dat op langere termijn hierdoor het gevaar van inflatie dreigt moet voor lief worden genomen.
Wat het zwaarst telt, moet het zwaarst wegen
Het mandaat van de ECB is niet beperkt tot het onder controle houden van de inflatie. Zowel de stabiliteit van het bankwezen als het voortbestaan van de euro als munt, vormen de primaire verantwoordelijkheden van de ECB. Zolang de zorgen hiervoor niet zijn verdwenen heeft de ECB geen andere keus dan doorgaan met het opkopen van obligaties.
Na de ECB is Europa weer aan zet
Het is dus niet de vraag of het verstandig is om door te gaan. Het is de vraag wanneer de markt overtuigd is van de vastberadenheid van Europa om dit beleid door te zetten. Eensgezindheid en onvoorwaardelijke steunbetuigingen van de regeringsleiders aan het adres van de ECB zijn de noodzakelijke randvoorwaarden. De sleutel tot de oplossing ligt eens te meer bij de politiek.
Fred van Deijck
Fred van Deijck
|
KOERSEN
STIJGERS
DALERS
HOOGSTE SPAARRENTE
