Mijntje Lückerath-Rovers bracht met de Female Board Index in kaart wat iedere boardfoto van het Nederlands bedrijfsleven al jaren liet zien: de besturen en raden van commissarissen in Nederland zijn nog altijd overwegend mannenclubs. Diversiteit, op ieder gebied, kan het bedrijfsleven alleen maar goed doen, aldus de onderzoekster.

Vanwaar de Female Board Index?

“Ik ben werkzaam binnen de sectie bedrijfseconomie van de Rechtenfaculteit aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, op zich een bijzondere combinatie. Wij doen met onze sectie onder meer onderzoek naar commissarissen en corporate governance; zo was ik ook betrokken bij het Nationaal Commissarissen Onderzoek. Daarnaast heb ik een voorstel geschreven voor het NWO, die de subsidieverstrekking regelt voor onderzoeken. Het onderzoek waarvoor ik financiering zocht, richt zich op diversiteit in de board. En dan niet alleen op gender (geslacht, Red.), maar bijvoorbeeld ook opleiding, nationaliteit of leeftijd in een internationaal perspectief. Nederland, maar dat wisten we eigenlijk al, loopt vooral qua gender erg achter. Dat was dus eigenlijk de directe aanleiding om tot de Female Board Index te komen; het is een voorstel voor een driejarig traject.”

‘Excuus Truus’

“De index is niet de meest moeilijke studie; het gaat meer om data verzamelen. Toch geeft het heel veel informatie. De index maakt het mogelijk om veel relaties te leggen, en de oorzaken te zoeken voor verschillen tussen ondernemingen met en zonder vrouwen. “Alle relevante kenmerken, zoals leeftijd, de sector, de grootte van de onderneming, hoe lang de persoon in functie is, hoeveel vrouwen er zitten, per aspect heb ik gekeken of er statistisch significante verschillen zijn tussen man en vrouw, of tussen ondernemingen met of zonder vrouw. Toch kijk ik nog niet naar de causaliteit omdat je dat op een wetenschappelijke verantwoorde wijze moet doen. Snel conclusies trekken kan gevaarlijk zijn. Zo hebben grotere bedrijven meer vrouwen in de board of raad van commissarissen. En bedrijven met een grotere board hebben ook meer vrouwen. Dat laatste gegeven kun je heel snel aangrijpen om te zeggen: dat zijn Excuus Truus-en. Blijkbaar bestaat een board gemiddeld uit zes personen, maar zit er een vrouw in, dan bestaat die uit zeven personen. Die vrouw komt dus niet in de plaats van een ander, maar wordt toegevoegd. Maar als je weet dat grotere bedrijven ook meer vrouwen hebben en een groter bedrijf ook automatisch een grotere board heeft, dan is de cirkel rond; een groter bedrijf heeft een grotere board, een grotere board heeft meer vrouwen. Het Excuus Truus verhaal kun je dus niet zomaar gebruiken.”

“Hetzelfde geldt voor winstgevendheid; presteren bedrijven met meer vrouwen in de board beter? Dat heb ik heel bewust nog niet onderzocht omdat je dan eerst voor andere factoren je gegevens moeten corrigeren. In bijvoorbeeld de financiële sector zijn meer vrouwen actief. Dat kan komen doordat de arbeidsparticipatie sowieso hoger is bij financials of omdat de dergelijke bedrijven belang hechten ook vrouwen in de board te hebben omdat veel klanten vrouw zijn. Als die gehele sector dan goed presteert, ligt zowel het hoge aantal vrouwen als de goede prestatie aan de sector zelf. Dan kun je dus geen verband leggen door de betere performance en een hoger aantal vrouwen in de bedrijfstop. Ik heb dan ook geprobeerd een normvrij boek te schrijven. Later wil ik dat verder uitdiepen.”

Vanwaar deze werkwijze?

“Hoewel ik wetenschappelijk te werk ga en vooralsnog geen conclusies trek, heb ik wel hart voor de zaak en vind ik het ook schandalig dat ons land zo ver achter loopt. Dat is een slecht teken. Maar ik wil vermijden als activist te worden bestempeld door met oneigenlijke argumenten probeert een discussie te winnen. Ik wil het belang aantonen van meer vrouwen in de board, maar dat hoeft niet alleen in de performance te zitten. Het gevaar is dat als je je bijvoorbeeld op het bedrijfsresultaat richt, maar je vindt die resultaten niet of die resultaten blijken zelfs negatief, wat dus niet eens door de aanwezigheid van vrouwen hoeft te komen, dat verlies je alle grond onder je argumentatie. Ik denk dus dat het belangrijk is om op andere argumenten in te zetten om het aantal vrouwen in de Raad van Besturen en Commissarissen omhoog te krijgen.”

Uit de Female Board Index blijken veel vrouwen in de Nederlandse bedrijfstop uit het buitenland te komen. Is daar een reden voor gevonden?

“De meeste vrouwen in de bedrijfstop komen inderdaad uit het buitenland, maar de meeste vrouwen zitten ook bij bedrijven die internationaal georiënteerd zijn. Ik heb ook gekeken naar of bedrijven buiten Amsterdam ook een notering hebben op een internationale beurs. Dan zie je dat er ook meer vrouwen zitten bij dergelijke bedrijven. Die bedrijven zijn dus sowieso al meer internationaal georiënteerd dan andere ondernemingen. Die zoeken dus in hun bestuur niet alleen vrouwen of mannen, maar ook internationale bestuurders.”

“Ik denk niet het argument dat vrouwen hier niet te vinden zouden zijn, stand kan houden. Ze zijn er namelijk wel. Vaak wordt deze discussie normatief gevoerd. ‘Vrouwen werken liever parttime, ze willen zelf niet. Dan kun je er nooit komen.’ Dat argument wordt net zo goed door mannen als door vrouwen aangevoerd. Maar Alexander Rinnooy Kan, die het voorwoord van de Female Board Index schreef, zegt ook dat we die discussie allang voorbij zijn. Die vrouwen zijn er gewoon. Natuurlijk zijn er meer mannen, die langer hebben gewerkt en een bepaalde positie hebben bereikt. Maar van de 928 bestuurders en commissarissen in mijn onderzoek zijn 48 posities door een vrouw bezet; 42 vrouwen in totaal omdat een aantal een dubbelfunctie inneemt. Daarvan komt 70 procent uit het buitenland. Natuurlijk zijn er meer Nederlandse vrouwen die dergelijke functies zouden kunnen bekleden. Dat het surplus in de RvB hoger ligt, vanwege de uren die zo'n functie vraagt, is ook nog wel te begrijpen. Maar een commissarisfunctie vergt zoveel tijd niet. Uit een ander onderzoek van ons team blijkt dat zo'n functie twaalf uur per maand vraagt. Dan valt het argument dat een vrouw geen 60 uur per week wil draaien weg. Bovendien zou dat ook voor buitenlandse vrouwen moeten gelden.”

Komt het verschil niet gewoon voort uit verschil in opleiding?

“Daarin gaat mijn generatie al een verschil maken, denk ik (Lückerath is achter in de dertig, Red.). Maar als je bekijkt dat de gemiddelde leeftijd van bestuurders en commissarissen 60 jaar is, dan kan ik me voorstellen dat die generatie nog een achterstand heeft qua opleiding. Ik ga dan ook uit van het positieve en dat het lage percentage vrouwen zal zichzelf wellicht ook oplossen. Als meer vrouwen afstuderen, als het gewoner wordt dat je werkt terwijl je kinderen hebt. Ik geloof dat het internationale verschil ook deels gemaakt wordt door de historische ontwikkeling in arbeidsparticipatie. Daarin heeft Nederland achtergelopen en dat vertaalt zich nu in de bedrijfstop.”

“Het lage percentage vrouwen doet vermoeden dat er ook een soort van discriminatie een rol speelt, al zal dat niet eens bewust zijn. Vaak wordt gesproken over het 'Old boys network' waarbinnen men elkaar de hand boven het hoofd houdt en vrouwen bewust uitsluit. Ik vermoed echter dat het veel onbewuster gebeurt; bij de keuze voor een nieuwe college bestuurder ben je geneigd te kiezen voor mensen die je vertrouwt, waar je een goed gevoel bij hebt en dat zijn natuurlijk mensen die op je lijken. Je zoekt als mens niet zo snel een tegenpool op, al hoeft een vrouw dat natuurlijk niet per se te zijn. Dat gebeurt meer onbewust, vermoed ik. Het is blijkbaar moeilijk een stap te maken.”

Heterogeen

“Los van het man-vrouw verhaal zijn de boards op dit moment te homogeen. Ik pleit voor een heterogene board; niet al te heterogeen, want het moet werkbaar blijven. Maar een samenstelling die ertoe leidt dat de board op meerdere terrein thuis is en elkaar versterkt. Een bedrijfstop die echter bestaat uit blanke mannen, allemaal rond de 60 en allemaal gestudeerd in Leiden, is in mijn beleving niet goed. Feitelijk is de kern van mijn onderzoek: wat maakt een meer heterogene board tot een beter geëquipeerde board? Ik heb overigens bewust ervoor gekozen om zowel RvB's als RvC's te onderzoeken, omdat die in Angelsaksische landen in dezelfde board opereren; zo is het internationaal te vergelijken met elkaar.”

Moet de politiek werken aan verbetering van de situatie?

“Enige tijd terug kwam Agnes Jongerius van FNV Bondgenoten, die ik overigens hoog acht, met een voorstel om een quotum zoals dat in Noorwegen bestaat ook in ons land in te voeren. Je krijgt dan echter het 'Excuus Truus' verhaal, waarbij de directies uitgebreid worden met extra vrouwen vanwege de verplichting. Daarnaast krijg je als vrouw sneller het gevoel dat je er zit omdat het moest, niet omdat je om je kwaliteiten gewild was.” Wel zijn deze voorstellen belangrijk voor het opvoeren van de maatschappelijke druk. De discussie moet niet stil komen te liggen.

Hoe moet dan een oplossing worden bewerkstelligd?

“Ik zie meer in een vrijwillig commitment van bedrijven. Onder leiding van Sybilla Dekker wordt de charter 'Vrouwen naar de top' ontwikkeld. Die komt op 28 mei aanstaande uit. Voor de awareness in de maatschappij en met name het bedrijfsleven is dat een goede zaak die de verhoging van het aantal vrouwen aan de top kan versnellen. Persoonlijk, als moeder van drie kinderen, heb ik tevens de indruk dat het maatschappelijk vooralsnog niet acceptabel is om op school steeds te moeten zeggen dat je niet beschikbaar bent om naar het museum te rijden of te helpen overblijven. Daarnaast is de buitenschoolse opvang vooralsnog niet goed geregeld; het werkt gewoon niet, vaak door capaciteitsproblemen.”