De daling van de dekkingsgraad is dan ook spectaculair.

 

Van pensioenfonds Zorg en Welzijn (PGGM) is de dekkingsgraad gedaald van 148% eind 2007 naar slechts 92% eind 2008. Bij pensioenfonds Metaal & Techniek daalde de dekkingsgraad van 140% eind 2007 naar 87% eind 2008 en bij pensioenfonds ABP daalde de dekkingsgraad naar 90%.

 

De daling van de dekkingsgraad is zeer extreem en lokte heftige reacties uit. Mensen vroegen zich vooral af waarom de pensioenfondsen de pensioengelden niet voorzichtiger hadden belegd. Hoe was het mogelijk dat een buffer van meer dan 40 procentpunt verdween als sneeuw voor de zon?

 

Dekkingsgraad lager door lage rente

Bij pensioenfonds Zorg en Welzijn (PGGM) en Metaal en Techniek daalden de beleggingsresultaten met 20% in 2008. ABP verloor in het vierde kwartaal 11,5%. Deze daling van de beleggingsresultaten verklaart niet de gehele daling van de dekkingsgraad.

 

Er speelt nog een andere factor die ook gerelateerd is aan de kredietcrisis, maar waar de pensioenfondsen geen enkele invloed op hebben. Dat is de rente. Omdat regeringen in antwoord op de kredietcrisis de rente sterk gingen verlagen, ging de rente waarmee pensioenfondsen hun reserves berekenen omlaag. Die ging (bij Zorg en Welzijn) van 4,86% eind 2007 naar 3,55% eind 2008. Die gedaalde rente had een nog grotere invloed op de dekkingsgraad dan het slechte beleggingsklimaat.

 

De rente is voor de dekkingsgraad zo belangrijk geworden omdat pensioenfondsen sinds 2007 door de toezichthouder verplicht zijn om de dekkingsgraad te berekenen op basis van het actuele rentepercentage. Eind 2007 werd dus gerekend met 4,86% en eind 2008 met 3,55%. Dat lagere percentage bezorgde pensioenfonds Zorg en Welzijn een daling van de dekkingsgraad van 27 procentpunt. Bij ABP was de daling van de rente voor tweederde verantwoordelijk voor de daling van de dekkingsgraad in het vierde kwartaal.

 

Om te verklaren waarom die verlaging van de rente zo’n grote invloed heeft, moeten we begrijpen wat de dekkingsgraad eigenlijk is. Het geeft aan in hoeverre alle toekomstige pensioenuitkeringen die een pensioenfonds moet doen worden gedekt door het vermogen op dit moment. Bij een dekkingsgraad van 100% is het bedrag dat nodig is om alle toekomstige uitkeringen te doen op dit moment al in kas. Omdat een pensioenfonds rekening houdt met een bepaald rendement op het vermogen, stel 4%, kan dat bedrag aan reserve lager zijn om toch een dekkingsgraad van 100% te hebben.

 

Vroeger werd weinig gevarieerd in het rentepercentage dat werd gehanteerd om te bepalen wat het toekomstige rendement zou zijn. Meestal werd 4% gehanteerd. Voor een enkel pensioen dat over 10 jaar zou moeten worden uitgekeerd ging het pensioenfonds er dus vanuit dat elk jaar 4% rente over de ingelegde premie zou worden behaald. Zo kon het pensioenfonds uitrekenen wat er nu al aan reserve aanwezig zou moeten zijn om over 10 jaar het pensioen te kunnen uitkeren.

 

Helaas werden de spelregels in 2007 door De Nederlandsche Bank veranderd: voortaan moest het pensioenfonds de reserves bepalen op basis van de huidige rente. Een vast rentepercentage was niet meer toegestaan.

 

Eind 2007 was dat geen probleem. Er kon met een hoge rente van 4,86% worden gerekend. Vanwege het hoge rentepercentage was er minder vermogen nodig om de toekomstige pensioenuitkeringen te kunnen doen. Omdat het vermogen wel in kas was, ging de dekkingsgraad vanzelf hoog.

Een jaar later was de rente echter gedaald tot 3,55%. Nu was het pensioenfonds verplicht om het toekomstige rendement op de beleggingen te stellen op 3,55%. Daardoor was veel meer reserve nodig om alle toekomstige pensioenuitkeringen te kunnen doen en ging de dekkingsgraad sterk naar beneden.

 

Conclusie: alleen door een boekhoudkundige ingreep verloren de pensioenfondsen op papier in 2008 miljarden euro’s.

 

Achteraf kan men concluderen dat de invoering van dit nieuwe waarderingssysteem op een zeer ongelukkig moment kwam. Door een samengaan van dalende aandelenkoersen en dalende rente ging de dekkingsgraad dramatisch naar beneden. Het zou beter zijn geweest als dit nieuwe waarderingssysteem nooit zou zijn ingevoerd. Het zorgt voor zeer grote fluctuaties in de dekkingsgraad en lokt nietwenselijke neveneffecten uit zoals het schrappen van indexering en verhogen van pensioenpremies.

 

Ook bij de banken heeft deze manier van waarderen, die eind 2007 werd ingevoerd, gezorgd voor een verslechtering van de kredietcrisis. Door de ‘mark tot market’-waarderingsmethode moesten banken hun rommelhypotheken waarderen op de waarde van de dag. Omdat er geen enkele koper was voor deze hypotheken, werden ze steeds lager gewaardeerd. Daardoor groeiden de afschrijvingen van de banken.

 

Ons pensioenstelsel behoort tot de meest robuuste systemen in de wereld. De reserves zijn bijzonder groot. De daling van de dekkingsgraad door de gedaalde rente is vervelend maar is een boekhoudkundig verlies en zal op termijn weer herstellen. Bij een stijgende rente zullen de reserves van de pensioenfondsen weer snel stijgen waardoor de dekkingsgraad zal toenemen. Wat wel nadelig is voor de pensioenen is een negatief beleggingsresultaat van 20% over 2008. Dat is jammer, maar behoort tot het risico dat een pensioenfonds loopt.

 

De pensioenfondsen hebben het dus helemaal niet zo slecht gedaan en de kritiek is dus niet helemaal terecht. De reden dat uw pensioen niet wordt geïndexeerd of dat u meer pensioenpremie moet betalen wordt voornamelijk veroorzaakt door de nieuwe spelregels van de toezichthouder.

 

Uw pensioen is dus nog even veilig als een jaar geleden.