Het herstel: wordt het een U, een V of toch een W?

Maar weinigen houden momenteel serieus rekening met een krachtig economisch herstel. Wie echter de recente recessie vergelijkt met alle eerdere recessies sinds de Tweede Wereldoorlog (WOII) zal tot de conclusie komen dat het scenario van een V-vormig herstel misschien nog wel het meest waarschijnlijk is. In dit artikel leest u waarom.

De meest recente recessie geldt als de zwaarste sinds de Grote Depressie van de jaren dertig. Niet geheel verwonderlijk dan ook dat sommige economen deze recente recessie ook wel aanduiden als de Grote Recessie. Uit bestudering van alle recessies sinds WOII blijkt van een simpel maar interessant verband sprake te zijn: hoe dieper de recessie, hoe sterker ook het daaropvolgende economische herstel...

Enkel het herstel van 1973-1975 vormt hierop een uitzondering: voortdurend sterk stijgende olieprijzen veroorzaakt door een olie-embargo waren daar toen een belangrijke oorzaak van. Sterk oplopende inflatie ietwat later in de jaren '70 vormde een tweede oorzaak voor het feit dat het economisch herstel toen maar niet echt van de grond wilde komen.

1990 - 1992
De recessie sinds WOII die wellicht nog het meest overeenkomt met de meest recente is die van 1990 - 1992; hoewel die van 2007 - 2009 uiteraard wel een stuk heftiger was. Ook voorafgaand aan de recessie van 1990 - 1992 waren het financiële constructies als het verkopen van hypotheekportefeuilles die een belangrijke bijdrage aan de crisis leverden.

Gelden die de 'saving & loan'-banken toentertijd uit de verkoop van hun hypotheekportefeuilles verkregen werden aangewend om te investeren in stevig geprijsd onroerend goed. En ook toen stond de Amerikaanse huizenmarkt stevig onder druk nadat de bubbel eenmaal gebarsten was. Vele van die banken hebben de crisis niet overleefd. De overeenkomstigheid met de dag van vandaag moge evident zijn.

Een andere belangrijke overeenkomst vormt de ontwikkeling van de olieprijs. Deze was voorafgaand aan de recessie van 1990 - 1992 sterk opgelopen, en steeg ook ten tijde van de recessie aanvankelijk nog een tijdlang gestaag door. Onrust in het Midden-Oosten (vooral vanwege de inval van Irak in Koeweit in 1990) was daar toen een belangrijke oorzaak van.

Terug naar de meest recente recessie: vanaf het begin van 2007 tot aan het begin van de recessie (eind 2007) stegen de olieprijzen met maar liefst 50%, van $ 60 tot $ 90. De olieprijs steeg daarna nog een half jaar gestaag door, om uiteindelijk een absoluut recordniveau van bijna $ 150 per vat te bereiken.

Iedere econoom weet dat enkel een sterke stijging van de olieprijs zelf al een recessie kan veroorzaken. De enorme stijging van de olieprijs van begin 2007 tot halverwege 2008, gekoppeld met de forse problemen op de Amerikaanse huizenmark en giftige hypotheekportefeuilles op de balansen van banken wereldwijd maakt het achteraf beschouwd niet eens zo vreemd dat deze recessie zo'n heftige bleek.

Beurs zelf als indicator
Recessies zorgen ervoor dat zowel consumenten als bedrijven eens kritisch kijken naar al hun uitgaven. Niet noodzakelijke uitgaven worden waar mogelijk geëlimineerd, wat leidt tot besparingen voor de consument en tot een hogere productiviteit in het geval van bedrijven. Aandelenbeurzen anticiperen daar momenteel reeds op. Zij lopen dus op de ontwikkelingen vooruit. Dat terwijl veel andere economische indicatoren pas na verloop van tijd beschikbaar komen. Vaak vele maanden later. Om in de periode daarna vervolgens nog eens een aantal keren te worden herzien.

Voorzitter Ben Bernanke van het Amerikaanse stelsel van Centrale Banken (kortweg: 'de Fed') stelt dat de huidige recessie die eind 2007 begon nu voorbij is. En zoals u uiteraard wel bekend hebben aandelenbeurzen sinds maart van dit jaar een zeer sterk en krachtig herstel laten zien. Wellicht dat deze ontwikkeling net als in het verleden een goede indicator van de economische ontwikkelingen zal blijken te zijn.

Inflatie of deflatie?
Een van de oorzaken van de scherpte van de meest recente recessie is de acute afbouw van voorraden geweest. De gunstige economische cijfers die hier en daar reeds zichtbaar worden zijn echter niet het gevolg van het nu weer aanvullen van deze voorraden, maar juist van een toegenomen eindvraag. Sterker nog, in recente kwartalen heeft de vraag naar goederen de productie overtroffen en is dus opnieuw verder op de al fors teruggebrachte voorraden ingeteerd. Het effect van het herstel van voorraden hebben we dus eigenlijk nog tegoed.

Op korte termijn vooruitkijkend, zeg 12 tot 18 maanden, lijkt ons een situatie van milde inflatie het meest waarschijnlijk. Voor het economische herstel is dat eveneens het meest gunstige scenario. Aan de ene kant zal de fors toegenomen geldhoeveelheid inflatie in de hand werken. Aan de andere kant zal niet in gebruik zijnde productiecapaciteit voor een drukkend effect op de prijzen zorgen. Zo lijkt het ons bijvoorbeeld vrij onwaarschijnlijk dat met een werkloosheid van circa 10% in de Verenigde Staten de komende tijd van substantiële loonstijgingen sprake zal zijn.

De sterk gedaalde prijzen van olie en gas sinds de recordniveaus in 2008 en de bescheiden inflatie momenteel rechtvaardigen na een diepe recessie de hoop op een krachtig economisch herstel. En het risico op substantiële grondstofprijsstijgingen uitgezonderd lijkt een sterk economisch herstel ook zeker geen onrealistische verwachting.

Maar weinigen lijken echter momenteel serieus rekening te houden met de kans op een V-vormig economisch herstel. Misschien wel net zo weinig als de kleine groep mensen die er reeds in 2007 vanuit gingen dat we toen aan de vooravond van de Grote Recessie zouden staan...