De eerste vier maanden van 2011 zag het er nog goed uit, maar toen de Europese schuldencrisis weer onderwerp van gesprek werd, was de geest uit de fles. Beleggers werden de rest van het jaar achtervolgd door de ene na de andere crisis.

2011 was teleurstellend beleggingsjaar

De AEX eindigde 2010 nog op 354,57 punten en sloot het jaar 2011 af op 312,47. Dat was een verlies van 11,9%. Op het eerste gezicht was dat nog een beperkt verlies, maar bij nadere beschouwing waren er slechts vier fondsen in de AEX die het jaar positief afsloten. Dat waren de defensieve fondsen Royal Dutch Shell, Unilever, Ahold en ook nog chipfabrikant ASML.

De klappen vielen in de hoek van de cyclische fondsen zoals AirFrance KLM, waarvan de koers 70% zakte, PostNL (-72%), ArcelorMittal (-47%) en Randstad (-42%).

De meeste andere beurzen sloten het jaar ook met verlies af. Opmerkelijk waren echter de prestaties van de S&P 500 en de Dow Jones. De breed samengestelde S&P 500 sloot vrijwel onveranderd op 1.257 punten, maar de Dow Jones steeg van 11.577 punten eind 2010 tot 12.217 punten eind 2011. Een winst van 5,5%.

Weinig vertrouwen in Europa

Desondanks was het voor veel beleggers een teleurstellend jaar. Een jaar waarin het vertrouwen in Europa sterk is verminderd, waardoor de euro eind van het jaar, ten opzichte van de dollar, sloot op 1,30. Dat was de laagste stand in 2011. Inmiddels is de euro zelfs gezakt tot 1,28. Beleggers hebben duidelijk meer vertrouwen in de VS. Alle seinen lijken daar op groen te staan. De productiviteit stijgt, de economie groeit nog steeds rond de 2%, de detailhandelsverkopen stegen in 2011 zelfs 4%, de werkloosheid neemt af en het consumentenvertrouwen blijft sterk. Zelfs de huizenmarkt lijkt zich te herstellen, gesteund door de uitzonderlijk lage hypotheekrente en het feit dat de start van de kredietcrisis al weer vier jaar achter ons ligt.

Profiteren van koopjes

Na de Europese top van begin december zijn koersen weer gestegen. Beleggers profiteren van de vele koopjes op de beurs. December is daardoor – over de gehele wereld - een uitstekende beursmaand geworden voor aandelen. Vooral de cyclische aandelen trokken aan, geholpen door betere verwachtingen voor de Amerikaanse economie. Ook de olieprijs steeg, niet alleen door de spanningen tussen de VS en Iran, maar vooral door het vertrouwen dat de VS niet te maken krijgt met een inzinking van de economische groei.

In Europa heeft de top van begin december toch gezorgd voor meer vertrouwen. Er zijn vooral afspraken gemaakt over meer begrotingsdiscipline. Ook de maatregelen van de ECB – meer liquiditeit, renteverlagingen, opkoop van staatsobligaties van probleemlanden – zorgen ervoor dat de Europese schuldencrisis niet uit de hand loopt. Daardoor komt de rente van Spaanse en Italiaanse staatsobligaties met een looptijd van 10 jaar niet boven de 7%.

Zijdelingse koersbeweging

Bekeken over de langere termijn zitten beurzen echter gevangen in een zijdelingse beweging. De koersrichting wordt vooral gedomineerd wordt door onrust over de Europese schuldencrisis. Ontstaat daarover ophef, dan dalen de koersen, waarbij de AEX tot 270 punten zakt. Beleggers verkopen de cyclische aandelen, en switchen naar defensieve waarden. De rente van obligaties daalt weer en de koers stijgt, de goudprijs stijgt, de olieprijs daalt en de prijs van grondstoffen zakt. En raken de problemen weer even op de achtergrond, dan stijgen de koersen, waarbij de AEX kan stijgen tot 320 punten, worden de grootste dalers weer gekocht, stijgt de rente van obligaties, stijgt de olieprijs en de prijs van grondstoffen en daalt de goudprijs.

Analisten zien in 2012 nog enkele keren onrust ontstaan, dus bovenstaand scenario kan zich nog een aantal keren herhalen. Toch lijkt het sentiment langzaam beter te worden. De Europese schuldencrisis voelt niet meer zo drukkend als enkele maanden geleden. Dat Griekenland failliet kan gaan en de euro zal verlaten, is nu geaccepteerd als een mogelijke oplossing, die pijn doet, maar niet onoverkomelijk is. Dat was een half jaar geleden wel anders. Toen werd het failliet van Griekenland door politici gepresenteerd als de ondergang van de gehele eurozone.

Economie VS blijft gematigd groeien

De grote economische veerkracht van de Amerikaanse economie is ook een zorg minder. De publicatie van de werkloosheidscijfers over december die voor vandaag staan gepland, kan een verrassing geven. Salarisstrookverwerker ADP kwam donderdag al met cijfers waaruit bleek dat er 325.000 banen in de private sector waren bijgekomen. Dat was een toename van 120.000 in vergelijking met de vorige maand. Het officiële werkloosheidscijfer kwam vorige maand uit op 8,6%. De markt verwacht over december een kleine toename naar 8,7%. In november werden officieel 120.000 nieuwe banen gecreëerd. Analisten verwachten voor december een toename van 165.000. Gezien het cijfer van ADP zou dat nog wel hoger kunnen uitvallen. Als dat zo is, dan kunnen koersen weer verder stijgen. Het wordt weer spannend.

In Europa is door de bezuinigingen en onrust op de financiële markten, veel minder groei. Recessie dreigt. In Duitsland lijkt echter niets aan de hand. De werkloosheid neemt af en de economische groei blijft op peil. Toch is het negativisme in Europa maar oppervlakkig. Onderzoeksbureau Markit presenteerde deze week de cijfers van de inkoopmanagersindex over december. Die waren gestegen van 47 in november tot 48,3 in december. Dat was minder slecht dan verwacht. Een cijfer boven 50 duidt op groei.

Winst in 2012

Beurzen zijn ook het nieuwe jaar goed begonnen. Een winst van enkele procenten is al binnen hoewel de laatste twee dagen er weer enig verlies is. Omdat de Europese schuldencrisis even op de achtergrond is geraakt en de economie van de VS blijft groeien, stijgen vooral de cyclische fondsen en worden de sterkst gedaalde fondsen gekocht.

Over enkele weken begint ook weer het cijferseizoen over het vierde kwartaal van 2011. Die cijfers zullen wederom (althans buiten Europa) niet tegenvallen.

Als rumoer over de Europese schuldencrisis uitblijft – er is immers altijd een trigger nodig – dan kunnen de meeste beurzen nog wel 8 tot 10% omhoog. De Dow Jones en S&P 500 lopen voorop, de rest volgt. En als dat zou gebeuren, dan zijn de meeste beurzen nog niet eens op het niveau van voor de beursval in 2011. De AEX begon 2011 op 357 punten. Een stijging van 10% vanaf 310 punten betekent een stand van 341 punten. Dan is het verlies sinds 1 januari 2011 nog steeds niet goedgemaakt.

Meer koerswinst ligt in het verschiet als een oplossing voor de Europese schuldencrisis echt in zicht komt. Dan komen beurzen weer op het pad van het te verwachten beursherstel. Helaas, met een vertraging van anderhalf jaar.