Europese schuldencrisis in nieuwe fase

Politici hebben het op de laatste top begin december goed gedaan. De aangedragen oplossingen hebben voor rust gezorgd waardoor beurzen sindsdien flink zijn hersteld. Dat heeft zich voortgezet in januari, waardoor beurzen al op meerdere procenten winst staan. Toch is de crisis nog niet voorbij. Op 30 januari komen de 27 landen van de EU weer bijeen om de afspraken die begin december zijn gemaakt, verder uit te werken. In ieder geval zal een beslissing worden genomen over het begrotingspact, dat tijdens de vorige vergadering werd voorgesteld, en waarin werd bepaald dat het begrotingstekort van de Europese landen niet boven de 3% mag uitkomen. Bij overschrijding van het begrotingstekort volgen sancties.

Door de crisis is volgens het IMF de groei van de wereldeconomie teruggelopen. In de vorige raming werd een groei van 4% verwacht. In de nieuwe raming slechts 3,3%, waarbij een hoofdrol is weggelegd voor China met een groei van 8,2% (was 9%) en India, met een groei van 7% (was 7,5%).

Voorzitter Christine Lagarde van het IMF blijft maar oproepen dat de rijkere Europese landen, zoals Nederland, niet alleen moeten bezuinigingen, maar ook de economie moeten stimuleren. Het lijkt aan dovemansoren gericht. Geschrokken van de afwaarderingen door kredietbeoordelaars, zoals vorige week nog gebeurde bij negen Europese landen waaronder Frankrijk, blijven regeringen bezuinigen. Ook Nederland wil 5 tot 7 miljard extra bezuinigen, terwijl het al een krimpende economie heeft en de bevolking mort. Onbegrijpelijk bij een rente op 10-jarige staatleningen van maar net boven de 2%. Het kost jaarlijks slechts 20 miljoen om een miljard te lenen.

Ook een andere gebeurtenis is van belang: de redding van Griekenland. Tenminste, als de Grieken het willen. De laatste tijd lijkt het er meer op dat Griekenland liever uit de EU stapt. De Grieken zijn afhankelijk van de toezegging door de EU van 130 miljard euro aan leningen. Voorwaarde is echter dat overeenkomst wordt bereikt met de banken over oversluiting van bestaande obligatieleningen ter waarde van 100 miljard euro, waarbij de banken 50% verlies nemen. De onderhandelingen verlopen echter stroef. De Grieken willen eerder 65 à 70% afschrijving. Bovendien willen ze maar 3,5% rente betalen, terwijl de banken 4% eisen. Het is een kat-en-muisspel dat nog tot begin maart kan duren.

Een ander probleem voor de Grieken is, dat de verstrekking van leningen gepaard gaat met eisen aan begrotingsdiscipline en bezuinigingen. Dat is iets dat de Grieken niet kennen. Als je jaar in, jaar uit het begrotingstekort laat oplopen, en dit oplost met nieuwe leningen, dan kan elk tekort gemakkelijk worden weggewerkt. Daardoor is de gigantische staatsschuld van 350 miljard ontstaan. In dit geval hebben ze echter wel een punt, want door de bijzonder grote bezuinigingen, holt de economie achteruit. Er is al vijf jaar recessie in Griekenland. In 2011 zal de economie 6% krimpen. Daarom twijfelen de Grieken eraan of ze wel geholpen willen worden. Ze kunnen ook de weg van IJsland volgen. Na het failliet duurde het twee jaar voordat IJsland weer uit het dal kroop. Het land had een imagoprobleem, maar was zonder schulden en kon weer met een schone lei beginnen. Gulzige beleggers kochten toch weer de IJslandse staatsobligaties. Griekenland kan ook deze weg kiezen. Of het kiest voor de lange weg van bezuinigingen en besparingen die door de EU en het IMF worden voorgesteld en zal nog vele magere jaren tegemoet zien.

Zoals ik ook al mijn artikel 'Europese schuldencrisis lijkt ten einde' aangaf, lijkt de crisis in een nieuwe fase te zijn gekomen. De reeks van Europese topontmoetingen hebben resultaat gehad. De opkoop door de ECB van naar schatting meer dan 200 miljard aan staatsobligaties van probleemlanden, heeft gezorgd voor dalende rentes van Portugal, Italië en Spanje en beleggers het vertrouwen gegeven dat de situatie onder controle is.

Een failliet van Griekenland maakt beleggers niet meer bang. Een half jaar geleden was de redding van Griekenland een halszaak, waar het voortbestaan van de euro vanaf hing. Op dit moment wordt de crisis in Griekenland als een lokaal probleem bestempeld, dat vooral voor de Grieken lastig is, maar geen invloed zal hebben op andere Europese landen. Ook banken zullen er weinig last van ondervinden. Ze gaan sowieso 50% afschrijven op hun leningen, als ze die tenminste nog hebben. Want veel banken hebben hun leningen van probleemlanden al lang verkocht tegen een fractie van de oorspronkelijke waarde. Hun positie is overgenomen door hedgefunds die bij 50% afschrijving nog een mooie winst maken. Bovendien zijn er nog een groot aantal partijen die winst maken als Griekenland failliet gaat. Dan betalen de Credit Default Swaps uit, verzekeringen op staatobligaties, en wordt de één zijn dood, de ander zijn brood.

De kans dat de Europese schuldencrisis alsnog uit de hand loopt, lijkt de laatste tijd dus steeds kleiner geworden. Dat resulteert in hogere aandelenkoersen, steeds meer koopwaardige fondsen, een Dow Jones die weer op de hoogste stand van vorig jaar staat en een AEX die in 2012 al 5% is gestegen. Toch is het onzeker wat er eind van de maand gaat gebeuren en of Griekenland in de EU blijft. Mijn inschatting is dat de Grieken eieren voor hun geld kiezen. Er zal een overeenkomst met de banken worden gesloten. Ook zullen ze de extra steun van de EU en het IMF ontvangen. Met de bezuinigingen zal het uiteindelijk zo'n vaart niet lopen, die zullen op Griekse wijze worden uitgevoerd, zodat de Grieken met een welgevuld rugzakje van Europa en met een gerust hart EU-lid kunnen blijven.