Dossier Kredietcrisis historie

Amerikaanse hypotheekverstrekkers bleken op grote schaal ten onrechte hypotheken te hebben verstrekt aan mensen die eigenlijk niet bij machte waren aan de lasten te voldoen. Niet alleen werd door de financiele instellingen niet moeilijk gedaan in de beoordeling van het vermogen van de huizenkopers; in veel gevallen werd gespeculeerd op een sterke gemiddelde groei van de huizenprijzen, zodat de hypotheken naar verloop van tijd alsnog betaalbaar zouden worden. De aanzienlijke renteverhoging na de eerste jaren op de hypotheek zou daarmee hoofd geboden kunnen worden. Doordat de rente steeg en de huizenwaarde achterbleef, kwamen honderdduizenden Amerikanen in acute problemen. De verwachting is dat meer dan een miljoen mensen het risico lopen uit huis gezet te worden als gevolg van de problematiek.

Het kredietprobleem sloeg over op zakenbanken die de hypothecaire leningen hadden overgenomen van de hypotheekverstrekkers. Omdat die al spoedig merkten dat zij het geld van de huizenbezitter nooit in handen zouden kunnen krijgen, moesten in sommige gevallen gigantische afschrijvingen worden gedaan; de gekochte hypotheken bleken niets waard. Doordat het onzeker was en is hoeveel en welke banken zich op deze wijze in de vingers hebben gesneden, viel het vertrouwen weg in de gehele financiele sector.

Dit had tot gevolg dat banken, in de VS maar ook in Europa (Duitsland, Engeland, Frankrijk) failliet gingen of in dusdanig zwaar weer belandden, dat overal de hand op de knip ging. Leningen voor bedrijven werden uitgesteld; het investeringsklimaat werd getroffen. Bij gevolg kreeg de gehele mondiale economie zware klappen, omdat de vooruitzichten vertroebeld raakten. Beurzen leden soms enorme verliezen op een enkele handelsdag. De VS zou volgens velen aan de vooravond staan van een (milde) recessie.

De Amerikaanse federale overheid startte een onderzoek naar de oorzaken van de problemen. Daarnaast zijn noodplannen ontwikkeld om hypotheekhouders van huisuitzetting te redden. De Federal Reserve ging meermaals over tot renteverlaging om de economie op gang te houden, terwijl meer rentestappen worden verwacht. Daarnaast zijn net als in Europa discussies gaande over een meer patrionalistische aanpak van kredietbeoordeling om problemen als deze in de toekomst uit te sluiten.

Ook werden er miljarden dollars en euro’s in de economie gepompd om enerzijds banken overeind te houden en anderzijds de economie gaande te houden en de schade te beperken. Er werd in Amerika vooral ingezet op het opkopen van slechte leningen van banken. In Europa werden verschillende banken genationaliseerd en bij andere banken werden kapitaalinjecties gedaan, zodat zijn hun balanzen weer op orde konden krijgen. Een ander groot punt van zorg was de kapitaalmarkt. Die was bijna stil komen te liggen, omdat banken elkaar onderling niet meer vertrouwden. Overheden bleven proberen om de kapitaalmarkten op gang te krijgen door leningen te garanderen. Daarnaast verlaagde zowel de ECB als de Fed meermaals de rente. In de VS zelfs tot bijna nul.

Van krediet naar economie
Nadat de crisis was overgeslagen van de hypotheken naar de banken, was de reële economie aan de beurt. Aan het einde van 2008 werd duidelijk dat de meeste westerse landen al in, of op de rand van een recessie verkeerden. Daarmee was de crisis overgeslagen naar de economie. Sommige economen vreesden zelfs voor een depressie, maar de meesten verwachtten een zware recessie die het gehele jaar 2009 in beslag zou nemen. In januari 2009 kwam er een nieuwe klap toen bleek dat de bedrijfsresultaten van de meeste ondernemingen wereldwijd erg tegenvielen. Er werden flinke verliezen of in het minst erge geval winstdalingen gemeld.

De economische situatie noopte overheden tot ingrijpen. In de VS werd door de nieuwe president Barack Obama onder meer geïnvesteerd in groene energie, de zorg en infrastructuur. Hiermee hoopte hij de economie te stimuleren. Daarnaast presenteerde zijn minister van Financiën een plan om slechte leningen van banken op te kopen. Ook in Europa werden maatregelen aangekondigd om de economie te stimuleren. Begin maart leken het eerste herstel op de financiële markten zich aan te dienen onder invloed van het plan van Geithner om leningen van banken op te kopen.