Rusland Historie

Boris Jeltsin werd in 1991 de eerste president van Rusland (Gemene Best van Onafhankelijke Staten). Jeltsin, van februari 1931, was daarvoor Sovjet congreslid. Zijn grote moment was zijn rol in de kentering van de staatsgreep in 1991, waarbij Gorbatsjov korte tijd werd afgezet, maar de coupplegers de steun van het leger verloren door een speech van Jeltsin bovenop een tank. Gorbatsjov ontbond niet veel later de Sovjet Unie, waarna Jeltsin in Rusland de scepter behield.

De Amerikaanse contacten die Jeltsin aanbond tijdens het bewind van Clinton worden gezien als belangrijk in de ontwikkeling van Rusland, maar in eigen land had hij vaak moeite om voor de langere termijn een gedegen beleid te kunnen uitstippelen. Meerdere keren ontbond hij zijn regering.

In 1992 was het Jeltsin die in Rusland officieel de markteconomie liet invoeren. Zijn regering was verantwoordelijk voor economische hervormingen door prijzen vrij te laten in die periode, wat op veel weerstand stuitte vanuit de bevolking en oude communistische groeperingen. Onder leiding van zijn sterminister Tjernomyrdin zette hij 'de genezing van de economie' voort. In 1997 wordt de G7 de G8, hetgeen ook deels op Jeltsin's conto bijgeschreven kan worden. Anderzijds was die toetreding onvermijdelijk vanwege Ruslands gigantische olievoorraad. Als dieptepunt van Jeltsin's bewind wordt vaak de oorlog in Tsjetsjenië beschouwd. In eigen land keerden velen zich tegen de president omwille van deze kwestie, terwijl ook buitenlandse betrekkingen in een enkel geval onder druk zijn komen te staan.

Nadat zijn gezondheid hem steeds vaker parten begon te spelen, trad Jeltsin eind 1999 af als president, waarna Vlad Poetin zijn rol overnam in 2000. Waar Jeltsin gold als een enigszins voorspelbare bestuurder, is het lastig Poetin's beleid te duiden. Enerzijds geniet de ex-KGB'er onder economen veel aanzien vanwege zijn inzet tot de verdere liberalisering van de economie. Hij voerde ingrijpende hervormingen door op het vlak van belastingen, bureaucratie, eigendomsverhoudingen en het verzekeringsstelsel. Het bruto binnenlands product van Rusland is tijdens het presidentschap van Poetin zo'n 30% gestegen. Die groei lijkt zich voort te zetten.

Anderzijds heeft Poetin een twijfelachtige reputatie van een autoritair leider, die vrije pers en politieke protesten beknot. Zijn rücksichtsloze methodes om de economie op poten te krijgen, leverde hem in eigen land de bijnaam VVP op, gebaseerd op zijn eigen initialen (Vladimir Vladimirovitsj Poetin). VVP is tevens de Russische afkorting voor BBP, hetgeen Poetin's heilige graal lijkt te zijn. Daarnaast bestaat veel twijfel over Poetin's ontkenningen over zijn betrokkenheid bij de moordaanslagen op Litvinenko en andere 'afvalligen', iets wat vaak in verband wordt gebracht met 's mans KGB-verleden. Concrete bewijzen van zijn betrokkenheid zijn echter niet bekend. Tenslotte is Poetin er vooralsnog niet in geslaagd om met zijn buurlanden Oekraïne, Wit-Rusland en de Baltische Staten definitief voor zich te winnen als het gaat over afspraken over olietransport; gezien de omvang van de olie-export is de toekomst van de Russische economie deels afhankelijk van Poetin's oplossingen op dit gebied.

Medvedev
Medvedev volgde in 2008 Poetin als op als president van Rusland, maar Poetin bleef premier. Velen zien Medvedev dan ook als niet meer dan een marionet van Poetin, die zijn beleid zal voortzetten. Als het mogelijk was geweest, had Poetin zich ongetwijfeld zelf weer verkiesbaar gesteld bij de verkiezingen in 2008. Met de komst van een nieuwe president is er dus weinig veranderd in Rusland sinds 2008.

Rusland biedt een enorm potentieel sinds het open is voor buitenlandse investeringen; met name op energiegebied. Zo heeft onderzoekinstituut Clingendael recentelijk nog gewezen op de uitstekende positie die Rusland bekleedt ten aanzien van de aanlevering aan (West-)Europa van olie en gas. Bovendien is de voorraad fossiele brandstoffen groot, terwijl technische innovatie nog veel ruimte biedt voor capaciteitopschaling.

Rusland, althans de gronden die vandaag de dag zo heten, werd duizenden jaren bevolkt door Slavische, Scandinavische en Aziatische stammen. In de vroege middeleeuwen (882) ontstond onder Oleg de Wijze de eerste Russische staat; Kiev (de huidige Oekrainse hoofdstad) was destijds de residentie. Aan het begin van het tweede millennium viel het rijk uiteen in vorstenstaatjes, die een eenvoudige prooi bleken voor het Mongoolse rijk; hoewel die pas in de 13e eeuw 'Rusland' op de knieën kregen. Omdat de Mongolen niet echt de ambitie hadden het land te bezetten, kreeg het steeds sterker wordende vorstendom Moskou de kans zich in 1380 op te werpen als de staat die de oude vijand versloeg. Hierna kwamen de overige dwergstaatjes in het Russisch gebied ook langzaam maar zeker onder Moskous bestuur.

Hierna begonnen Tsaren het gebied te besturen; Ivan de Grote was in 1462 de eerste Tsaar van Rusland, die zijn titel ontleende aan de keizerlijke rang die het verslagen Byzantijnse rijk had gekend. Tevens woog de taak van hoeder van de orthodoxe kerk, die in Constantinopel zetel had gehad, op de vorst. Onder met name Ivan de Verschrikkelijke werd aan gebiedsuitbreiding gedaan en werden handelsbetrekkingen met onder andere Engeland aangebonden (16e eeuw).

Aan het einde van de moeilijke periode na de opvolging van deze Ivan kwamen in 1613 de Romanovs aan de macht; deze familie bleef tot de 20e eeuw aan de macht. De Romanovs haalden de banden met Europese landen als Polen en Zweden aan en vergrootten in het Oosten hun rijk. Bovendien beleefde men onder Peter de Grote, in de late 17e eeuw, de glorietijd van het Tsarenrijk, waarin opnieuw nadrukkelijk aansluiting met Europa werd gezocht. Begin 18e eeuw werd Napoleon het eerste slachtoffer van de tactiek van de verschroeide aarde, waarna een periode volgde waarin veel met buurlanden gevochten werd, met name Perzie en Turkije. Het conflict met Turkije resulteerde in 1853 in de Krimoorlog, waarin ook onder andere Engeland en Frankrijk participeerden. Verder werd het Tsjetsjeense conflict geboren in de Kaukasusoorlog onder Alexander de Tweede en ruziede Rusland zowel met China als met Oostenrijk. Aan de andere kant bloeide de muziekcultuur en literatuur enorm en werden beiden voorname kunstzinnig exportproducten. Nicolaas de Tweede bleek de laatste tsaar; hij werd in 1917 uit zijn ambt ontheven en met zijn gezin omgebracht door Sovjettroepen in 1918.

Rusland vormde van 1917 tot 1991 als Russische Socialistische Federatieve Sovjetrepubliek (RSFSR) de kern van de Sovjet-Unie. Moskou werd ook onder de Communisten het centrum van de macht. Tijdens de Sovjettijd raakten de deelstaten inclusief Rusland meer en meer in isolement, hoewel na de Tweede Wereldoorlog het Oostblok onder de hoede viel van wat ook toen 'de Russen' werden genoemd. De Koude Oorlog met de Amerikaanse Verenigde Staten bracht een wapenwedloop tot stand, met technologische hoogstandjes zoals de eerste man in de ruimte. Daarnaast deed de Sovjet-Unie, net als de VS, mee aan het bijsturen van binnenlandse conflicten in landen als Vietman, Cuba, Afghanistan en Pakistan.