Als je de media volgt, lijkt het zogenaamde Pensioenakkoord vooral te gaan over de voorwaarden waaronder de verhoging van de AOW-leeftijd van 65 naar 66 jaar in 2020 en naar 67 jaar in 2025 ingevoerd kan worden. Er wordt gesproken over mogelijkheden om alsnog een jaar eerder met pensioen te gaan, compensatie voor zware beroepen, extra AOW-opbouw, etc.

Maar dit zijn maar enkele onderdelen van het plan. En ook niet de belangrijkste. Het Pensioenakkoord gaat niet alleen over AOW, maar ook over uw pensioen. En als je het Uitwerkingsmemoradum leest van de Stichting van de Arbeid, dan wordt duidelijk dat het pensioenakkoord op alle vlakken nadelig is voor de werknemer.

Ik zal de bezwaren opsommen.

Voor de nog in de toekomst op te bouwen aanspraken geldt dat die gebaseerd worden op de nieuwe pensioenleeftijd. Aangezien die met een jaar is verhoogd (van 65 naar 66), scheelt dat direct al 6,5% pensioenpremie. Omdat tweederde van de pensioenpremie door de werkgever wordt betaald, worden de pensioenlasten voor hem lager. Overigens is het maar de vraag wat er met het geld gebeurt, dus verwacht niet dat het werknemersdeel van de premie 6,5% zal dalen.

De al opgebouwde aanspraken kunnen worden omgezet naar de hogere pensioenleeftijd. Als dat op actuarieel neutrale wijze wordt omgerekend, zou de werknemer een hoger pensioen moeten ontvangen. Maar of dat werkelijk gaat gebeuren is onduidelijk. Dat is afhankelijk van de invulling van de details van de regeling. Het kan dus ook zijn dat u wel later met pensioen gaat, maar er niets voor terugkrijgt. Misschien wordt het geld anders besteed. Dat is dan solidariteit. Alleen al om deze onduidelijkheid, moet het Pensioenakkoord niet worden ingevoerd.

Die opbouw is en wordt steeds verder uitgehold. Al meer dan een decennium wordt steeds vaker volgens een middenloonregeling pensioen opgebouwd en steeds minder via een eindloonregeling. Daardoor lukt het werknemers nu al niet meer om 70% van het LAATST verdiende loon op te bouwen, maar bouwen ze 70% op van het GEMIDDELDE loon tijdens 40 jaar pensioenopbouw.

In het Pensioenakkoord is afgesproken dat de kosten van de pensioenregeling niet meer mogen stijgen. De hogere levensverwachting zal moeten worden opgevangen door de pensioendatum op te schuiven en niet door extra bedragen te storten. Onderdeel van het akkoord is dat in 2020 de AOW-leeftijd wordt verhoogd naar 66 en in 2025 naar 67. Aan de ene kant betaalt de werknemer langer premie, aan de andere kant ontvangt hij pas op hogere leeftijd pensioen. De overheid gebruikt die verhoging om enige miljarden te kunnen bezuinigen.

Bovendien zal elke vijf jaar een evaluatie plaatsvinden. Als blijkt dat de levensverwachting is gestegen, wordt besloten om langer door te werken. Wrang gesteld wordt het gemiddeld aantal jaren dat u van uw pensioen kunt genieten een constante. Hoe langer mensen gemiddeld leven, hoe langer ze gemiddeld werken.

In een normale (beleggings)situatie heeft een pensioenfonds een grote buffer, de dekkingsgraad boven 100%. Als het goed gaat met de beleggingen, zal de buffer toenemen en zal het pensioenfonds de pensioenen verhogen (indexatie). Gaat het slechter op de beurs, dan zal de buffer kleiner worden en worden de pensioenen soms niet geïndexeerd. De werknemer merkt maar weinig van die verschillen. Werknemers die nog niet met pensioen zijn, bouwen nog steeds 1,75% per jaar op, ongeacht de buffer van het pensioenfonds. De werknemers die al wel met pensioen zijn, ontvangen in ieder geval jaarlijks het opgebouwde pensioenbedrag. Eventueel wordt het pensioen nog verhoogd met indexering als het goed gaat met de beleggingen.

Pensioenen werden nog nooit verlaagd. Als het echt slecht ging, dan werden de premies verhoogd of werd een extra donatie gedaan vanuit het bedrijf in het geval van een bedrijfspensioenfonds, of werden de waarderingsgrondslagen voor de dekkingsgraad gewijzigd of werd invoering van sterftetafels uitgesteld. Zo had een pensioenfonds een heel arsenaal aan mogelijkheid om te voorkomen dat pensioenen moesten worden verlaagd. Vanzelfsprekend onder supervisie van de actuaris.

Deze manier van werken zal drastisch worden gewijzigd als het Pensioenakkoord doorgang vindt. De dekkingsgraad zal straks op 100% worden gehouden. Er is dus geen echte buffer boven 100% meer. De hoogte van het pensioen wordt afhankelijk van het beleggingsresultaat. Als het goed gaat op de beurs, wordt het pensioen jaarlijks verhoogd, gaat het slecht dan zal het pensioen weer worden verlaagd. Gaat het heel slecht op de beurs dan wordt het pensioen steeds lager, ook als u al met pensioen bent.

Dit is een ongehoorde breuk met het verleden. De ‘onvoorwaardelijke nominale toezegging' wordt opeens risicodragend, zonder tegenprestatie.

Als zo´n regel wordt ingevoerd, precies op het moment dat de kredietcrisis is begonnen en de economie in recessie belandt, dan is duidelijk dat geen slechter moment had kunnen worden gekozen. Aandelenkoersen daalden in 2008 razendsnel (negatief voor pensioenfondsen) en daarna begon ook de rente van staatsleningen te dalen (ook negatief voor pensioenfondsen). Omdat pensioenfondsen de dekkingsgraad moesten bepalen op basis van een heel lage rente, daalde die sterk, hoewel het fonds nog steeds evenveel geld in kas had, en er geen enkele noodzaak was om de pensioenleeftijd te verhogen.

Deze waarderingsregel veroorzaakt alle problemen. Als pensioenfondsen weer zelf de mogelijkheid krijgen om zelf het rentepercentage te bepalen waartegen ze de dekkingsgraad willen berekenen – zoals ze dat voor 2007 ook deden onder leiding van hun actuaris – dan verdwijnen de pieken en dalen uit de dekkingsgraad en is er eigenlijk helemaal geen probleem. Dan kan het Pensioenakkoord achterwege blijven. Ons pensioenstelsel is niet voor niets een van de beste van de wereld. Houden zo.