Beursrally of beurscrash?

De Europese schuldencrisis houdt de beurzen al sinds mei in een verstikkende wurggreep. Politici proberen al die tijd met een oplossing te komen voor een in eerste instantie beperkt probleem, nl. de schulden van Griekenland. Maar het uitblijven van een oplossing heeft geleid tot besmetting van de gehele eurozone. Nog steeds is er geen oplossing. In oktober werd met veel bravoure dé oplossing gepresenteerd: belangrijkste beslissing was dat de banken 50% van hun vorderingen op Griekenland zouden afschrijven. Hierdoor zou de staatsschuld met naar schatting 100 miljard worden verkleind. De eisen voor kapitaalbuffers van banken werden verhoogd tot 9% en het noodfonds EFSF werd vergroot van 440 miljard naar 1.000 miljard. In de weken na de top bleek er niets terecht te komen van de maatregelen. Daarom wordt dit weekend een nieuwe Europese top gehouden, waarbij wederom dé oplossing wordt gezocht. Politici voeren de druk op en presenteren de top als de laatste kans voor Europa.

Het uitblijven van een oplossing voor de Europese schuldencrisis heeft de beurzen geen goed gedaan. De AEX staat op dit moment op een stand van 300 punten, een verlies van 15% ten opzichte van de 354 punten op 31 december 2010. Dat lijkt nog mee te vallen, gezien de voortdurende onrust in Europa. Maar schijn bedriegt. Het verlies van de AEX-index wordt beperkt doordat enkele zwaargewichten zoals Unilever, Royal Dutch Shell en Ahold en ASML, goed voor eenderde van de weging in de AEX, het jaar tot nu toe positief hebben doorstaan. Defensieve fondsen deden het dit jaar zeer goed. Unilever en Royal Dutch Shell boekten winsten boven 9%. Ahold won ruim 1,5%. Automatiseerder ASML steeg tot nu toe ook ruim 9%, vanwege een recordjaar qua omzet en winst.

Andere defensieve fondsen zoals Heineken en Reed Elsevier hielden de schade beperkt tot een koersverlies van 4%. Maar 15 fondsen uit de AEX boekten dit jaar een koersverlies van minimaal 14%. De verliezen lopen op van 14% voor KPN op plaats 9 tot 74% voor PostNL op plaats 25.

Hoog-dividend-fondsen zoals de vastgoedfondsen verloren veel terrein. Vastned Retail verloor 37%. Ondanks een dividendrendement van 8 tot 9% werd het fonds – gezien het koersverloop – toch in de uitverkoop gedaan.

Dat werd gevolgd door Telecommunicatie (-2%), Noord-Amerika (-2,3%), Informatietechnologie (-4,9%), Vastgoed (-5%), Energie (-9,9%). Dan heb ik het over de beste regio's en sectoren. De rest liet aanzienlijk grotere verliezen noteren. De immer goed presterende Emerging Markets gingen dit jaar 16% onderuit. Andere sterke regio's als Latijns-Amerika, China, Midden-Oosten verloren resp. 19%, 21% en 27%. Japan had te maken met een aardbeving en verloor 30%, Rusland had te lijden van een dalende olieprijs en verloor 19%. Veilige havens als Small Caps bestonden even niet meer, want hier werden verliezen geleden van 21%.

Winst werd dit jaar vooral gemaakt in beleggingsfondsen in obligaties. Van de 30 best-presterende beleggingsfondsen die bij SNSFundcoach gekocht kunnen worden, bestaat tweederde uit obligatiefondsen. Hier werden rendementen geboekt van 2 tot 10%.

Op individuele basis kon met beleggingsfondsen nog winst worden geboekt. Tussen de obligatiefondsen konden beleggers winst boeken in defensieve aandelen-beleggingsfondsen in de gezondheidszorg zoals JPMorgan Global Healthcare Fund, in waarde-aandelen zoals Morgan Stanley Global Brands Fund en de veel risicovollere fondsen in de biotechnologie zoals het Franklin Templeton Biotechnology Discovery Fund. Ook fondsen in Thailand, Technologie en Indonesië boekten nog wat winst, maar verder kan 2011 als verliesjaar worden genoteerd.

Beurzen bewegen mee met het sentiment over een goede afloop van de Europese schuldencrisis. Na een dieptepunt van de Dow Jones op 3 oktober van 10.665 punten, trad herstel op in aanloop naar de vorige Europese top en werd op 27 oktober de grens van 12.000 punten weer overschreden. Na de Europese top stegen beurzen nog even door. In korte tijd werden verliezen goedgemaakt. In de AEX steeg ING toen met 42%, TomTom met 40%, Delta Lloyd met 35%, Arcelor Mittal met 33%. Toen sloeg het pessimisme weer toe en werd alle winst weer verspeeld. In aanloop naar de nieuwe top van dit weekend zijn de koersen weer gestegen en noteert de AEX weer boven 300 punten. Het is echter niet te voorspellen hoe de uitkomst van de nieuwe Europese top zal zijn. De Europese landen proberen een systeem te introduceren waardoor de begroting van individuele landen kan worden gecontroleerd en in een vroeg stadium kan worden bijgestuurd. Het lost het probleem van de probleemlanden niet op, maar biedt perspectief voor de toekomst. Voornaamste doel is en blijft de financiële markten te overtuigen dat Europa gestabiliseerd is en geen gevaar meer vormt voor herstel van de wereldeconomie.

Als de uitkomst neutraal tot positief is, kunnen koersen verder stijgen. Er zal dan sprake zijn van een opluchtingsrally zoals we al eerder hebben gezien. Voor echt hogere koersen – vergelijkbaar met de stand in april 2011 - 370 punten voor de AEX – is echter meer tijd nodig. Dat kan duren tot de zomer van 2012. Niet alleen hebben veel particuliere beleggers de handdoek in de ring geworpen, waardoor het lang zal duren voordat weer extra geld naar de beurs komt, ook vanuit economisch standpunt is een verzwakking opgetreden in Europa. Het consumentenvertrouwen daalt, producenten verlagen de verwachting voor de toekomst en zetten een rem op de productie. Banken vertrouwen elkaar niet meer en lenen minder gemakkelijk geld uit. Overheden zijn onder dreiging van afwaarderingen door ratingbureaus aan het bezuinigen en remmen zo de economische groei. Dat alles zorgt ervoor dat beurzen op de korte termijn een beperkt potentieel naar boven hebben. Pas als de Europese schuldencrisis werkelijk is opgelost, kunnen koersen verder en sneller stijgen en kan de AEX weer richting 400, het oorspronkelijke doel van 2011.

Europese politici schroeven steeds zelf de verwachtingen op. Dan kan het alleen maar tegenvallen. Maar er is echter een groot verschil met enkele maanden geleden. Burgers weten inmiddels dat politici maar wat kletsen, daarom reageren koersen niet meer zo heftig. De Europese schuldencrisis is vooral een vertrouwenscrisis, waarbij financiële markten steeds minder vertrouwen hebben in een goede afloop en investeringen terugtrekken. Zodra dat vertrouwen terugkeert, waarbij de centrale banken tot nu toe een sterkere rol hebben gespeeld dan de politici, lost de crisis ook op.

Als de uitkomst van de Europese top leidt tot de val van de euro of het verlaten van landen uit de euro, dan zullen de beurzen negatief reageren. Er ontstaat nl. nieuwe onzekerheid en nog meer onzekerheid kunnen beleggers niet meer hebben. De Europese leiders hebben laten zien dat ze weinig doortastend optreden. Opnieuw zullen beleggers uitstappen en zal er gespeculeerd worden op lagere koersen. Het is dan onvermijdelijk dat beurzen hun dieptepunten weer gaan opzoeken. De kans dat dit gebeurt, is echter niet groot. Het is waarschijnlijker dat de problemen in heel kleine stapjes worden opgelost, achter een gordijn van maatregelen. De top van dit weekend is niet meer dan zo'n stapje. Voor beleggers blijft het verstandig om slechts beperkt in aandelenfondsen belegd te zijn. Het sentiment blijft uitermate fragiel, en dat zal nog wel even duren.