De aanstaande premier van Italië, Silvio Berlusconi wacht moeilijke tijden. De economische problemen van het land vragen om investeringen, die de overheidskas nauwelijks toestaat. Volgens Wouter van Aggelen, expert op het gebied van economische en politieke ontwikkelingen in Italië bij ABN Amro, staat Berlusconi 'een spagaat' te wachten.

Hoe gaat Italië zich onder Berlusconi economisch ontwikkelen?

“Het is duidelijk dat Italië met een aantal forse economische problemen te maken heeft. Voor een deel bestaan die overigens al sinds de laatste ambtstermijn van Berlusconi tussen 2001 en 2006. Destijds heeft hij niet veel hervormingen doorgevoerd; eigenlijk heeft hij alleen het pensioensstelsel aangepakt. Dat was overigens ook wel nodig. Hij heeft echter nagelaten om werk te maken van de deregulering en de omstandigheden op de arbeidsmarkt. Red tape is een groot probleem voor Italië.”

“Daarnaast kenmerkte het beleid van Berlusconi zich niet bepaald door een solide staatskas. De beloofde verbetering van de infrastructuur en de lastenverlichting voor het bedrijfsleven, die op zich wel te rechtvaardigen zijn, doen dan ook vermoeden dat hij opnieuw stevige overheidsuitgaven in gedachten heeft. Hiermee zit hij in een spagaat; de tekorten van de overheid moeten worden teruggebracht, want een tekort van 105 procent is gewoonweg onacceptabel. Dat is overigens iets waar oud-premier Romano Prodi wel oog voor had en positief aan diens periode van bestuur was dat het tekort ook terugliep.”

“Vaak wordt in Angelsaksische en ook Nederlandse media verondersteld dat een ander structureel probleem van Italië is dat de industrie grotendeels in de verkeerde sectoren zit. De textiel- en meubelbranche ondervinden zware concurrentie vanuit China en India; dat is een achilleshiel. Anderzijds wordt snel voorbij gegaan aan de toegevoegde waarde die Italiaanse producten bieden in die sectoren; men maakt daar niet alleen witte T-shirtjes, maar designkleding. Hetzelfde geldt voor de meubelmarkt.”

“Berlusconi wacht wel de nodige problematiek met betrekking tot de afvalbergen rond Napels. Het is interessant om te zien hoe hij daar mee omgaat, omdat het probleem mede is ontstaan door de banden tussen de maffia, afvalverwerkingsbedrijven en de dubieuze rol die sommige rechtse politici daarbij speelden. Berlusconi zal dus de afvalberg moeten opruimen, maar tevens zorgen dat het probleem zich niet kan herhalen.”  

Hoe is de populariteit van Berlusconi te verklaren?

“Het vertrouwen van Italianen in politici is zeer gering. Na het falen van de regering van Prodi had de nieuwe man op links, Walter Veltroni, te kort de tijd om zich goed te profileren; Berlusconi was dus het enige alternatief. Daarnaast heeft hij grote mediabelangen, die hem beslist helpen in verkiezingstijd. Meer cultureel bezien spreekt zijn charisma Italianen aan; Berlusconi is toch een beetje een schelm. We moeten ook niet vergeten dat Berlusconi de enige premier van Italië is die ooit zijn ambtstermijn wist te voltooien sinds de Tweede Wereldoorlog.”

“Daarnaast heeft Berlusconi geprofiteerd van de verminderde versplintering in de Italiaanse politiek, die overigens zeer positief is voor het land. Veltroni's partij Partito Democratico heeft er voor gezorgd dat allerlei linkse elementen grotendeels uit het politieke spectrum verdwenen zijn, terwijl Berlusconi's Popolo della Libertà hetzelfde effect op rechts had. Bovendien koos Veltroni een gematigde toon en weigerde hij met modder te gooien. Berlusconi heeft die houding deels overgenomen, wat de polarisatie in Italië beslist heeft verminderd. Wat dat betreft zijn de vooruitzichten niet slecht en is de politieke toestand verbeterd.”

Heeft de kwestie Alitalia nog invloed gehad in het stemhokje?

“Berlusconi heeft die kaart wel uitgespeeld door een buitenlandse overname als onacceptabel te bestempelen. Toch geloof ik niet dat dit voor veel Italianen van doorslaggevend belang is geweest. Hoewel Prodi Air France KLM als geprefereerde overnamepartij aanwees, is geen enkele Italiaanse bestuurder uiteindelijk gelukkig met een overname van Alitalia. Anderzijds ziet ook niemand graag het bedrijf omvallen.”

“Wat Berlusconi betreft is het vooral opmerkelijk dat het hem niet werd aangerekend dat zijn Italiaans consortium, dat de luchtvaartmaatschappij zou gaan redden, helemaal niet bleek te bestaan. Dat geeft ook het belang dat kiezers eraan hechtten weer. Maar het is beslist een interessante kwestie om te blijven volgen. Ik denk dat het haast niet anders kan dan dat een buitenlandse partij betrokken gaat worden, of het moet zijn dat Berlusconi nog een konijn uit zijn hoge hoed weet te toveren. Verder is de rol van Lega Nord interessant, nu in Milaan een nieuw vliegveld wordt aangelegd en plannen om Alitalia te redden onder meer behelzen dat juist meer vluchten naar Rome gaan.”

Hoe zal de samenwerking met Lega Nord vorm krijgen?