Ruim 2000 jaar geleden stak Julius Caesar met zijn leger de rivier de Rubicon over op weg naar Rome. Op dat moment sprak hij de historische woorden “Alea iacta est” oftewel “de teerling is geworpen”. Caesar besefte dat er vanaf dat moment geen weg meer terug was. De gouverneur van de Europese Centrale Bank moet afgelopen zondagnacht iets soortgelijks hebben gedacht. Want met het besluit van de ECB om staatsobligaties te gaan opkopen werd het tot op heden ondenkbare opeens werkelijkheid.

Het onwaarschijnlijk omvangrijke pakket maatregelen dat de Europese regeringsleiders, de Europese Commissie en het IMF afgelopen weekeinde overeen kwamen bleek de ultieme reddingsboei voor de in zware nood verkerende obligatiemarkt. Want eind vorige week was de liquiditeit dermate opgedroogd dat diverse banken het water tot aan de lippen was gestegen. Een dramatische herhaling van de crisisperiode van najaar 2008 leek realiteit te gaan worden. De grootse interventie in de vorm van een reusachtig vangnet bracht uitkomst. De markten herstelden. Het noodplan vertoont veel overeenkomsten met het inmiddels beruchte TARP dat door toenmalig minister van Financiën van de VS Henri Paulson werd gelanceerd. In de VS startte de centrale bank toen ook met het opkopen van staats- en hypotheekobligaties. Een dergelijke maatregel was voor de door de conservatieve Duitsers gedomineerde Europese Centrale Bank volledig uit den boze. Tot afgelopen weekeinde dus.

Hoezeer de monetaire autoriteiten ook benadrukken dat het zogenaamde “gesteriliseerde” interventies betreft waarbij de liquiditeit die in de markt wordt gepompt er elders weer uit wordt gehaald, het blijft een vorm van monetaire financiering. En dat is een mooie term voor het aanzetten van de bankbiljettenpers. De Europese overheden zitten dermate diep in de schulden dat deze vorm van financiering de enige uitweg leek. Maar was de redding van Griekenland en andere Zuid-Europese landen op deze wijze inderdaad de laatste optie? Waarom hebben de autoriteiten bijvoorbeeld niet besloten om Griekenland aan zijn lot over te laten en maar gewoon failliet te laten gaan? De reden lijkt eenvoudig. De voornamelijk Franse en Duitse banken zaten met forse posities in met name Griekse staatsleningen op hun balans. Een default zou weer een nieuwe ronde van afwaarderingen betekenen voor het bankwezen. En dat net nu de banken na de kredietcrisis weer enigszins een gezonde kleur begonnen te krijgen. Een nieuwe financiële crisis diende hoe dan ook vermeden te worden en de banken moesten dus gered.

Maar gezien de op zijn zachts gezegd zeer matige populariteit van het bankwezen bij het grote publiek sinds de crisis zou een nieuwe reddingsoperatie erg moeilijk te verkopen zijn. Dus diende de reddingsmaatregel verpakt te worden in een hulpplan voor de Grieken. Door Griekenland van de ondergang te redden werden grote banken - BNP Paribas, Crédit Agricole, Deutsche Bank, om er maar een paar te noemen – van hun schulden verlost. De parlementen zwichtten opnieuw.