De economische crisis heeft geleid tot een grote risico-aversie van beleggers. Elke belegging was beter dan een aandelenbelegging. In 2008 was dat ook wel te begrijpen, want toen daalden de aandelenkoersen met tientallen procenten tegelijk. Maar vanaf maart 2009 zitten aandelen weer in de lift. De koersen stijgen weer en op dit moment is er weinig reden om aandelenbeleggingen buiten te sluiten.
Toch negeerden beleggers in 2009 massaal een stijging van de indices van tientallen procenten en stapten ze juist in obligaties. Ook staatsobligaties waren zeer gewild. Daardoor daalde de rente die overheden boden. Begin 2010 was de rente op een 10-jarige Nederlandse Staatslening nog 3,5%, om in de zomer te dalen tot een dieptepunt van slechts 2,4%.
Dus beleggers gingen akkoord met een coupon van 2,4% per jaar over een looptijd van 10 jaar. Natuurlijk biedt een obligatie zekerheid. Het is een lening. In het geval van een Nederlandse staatsobligatie kun je er van op aan dat de lening altijd wordt terugbetaald, én je ontvangt elk jaar 2,4% rente. Maar voor de bepaling van het reële rendement moet ook worden gekeken naar de inflatie. Bij een geldontwaarding in 2010 van 1,6% zakt het rendement tot slechts 0,8%. Wat is de winst?
Een obligatie heeft ook een koers
Daar komt nog een extra bedreiging van de winst bij. Een obligatie heeft ook een koers en kan op een koers boven pari worden aangeboden. Dat betekent dat een belegger meer dan de nominale waarde betaalt. De koers stijgt als de obligatie gewild is. Dat kan zijn als de rente van de obligatie relatief hoog is en de kapitaalmarktrente aan het zakken is. Een obligatie met een relatief hoge rente wordt zo steeds aantrekkelijker.
Dit mechanisme speelde deze zomer een rol omdat de lange rente aan het zakken was. Neem als voorbeeld de ned 3,25% 05-15 (ISIN 0000102242). In januari van 2010 betaalde u daar 103,5 voor. Dat was dus 3,5% boven pari. In de loop van de zomer steeg de koers echter tot 108,5, dus 8,5% hoger. Als u begin januari was ingestapt en aan het eind van de zomer weer was uitgestapt, had u dus ook nog ongeveer 5% koerswinst geboekt.
Dat verklaart waarom in de eerste 9 maanden van 2010 volgens het CBS 27 miljard extra in obligaties is geïnvesteerd. Op staatsobligaties werd een koerswinst van 12 miljard geboekt, hetgeen volgens het CBS overeenkomt met een koerswinst van 5,5%.
Helaas staan tegenover winnaars ook verliezers. Dat zijn de beleggers die in de zomer nog staatsobligaties kochten met een lage rentevergoeding en een hoge koers. Die koers was eind augustus het hoogst en is daarna snel tot het niveau van begin dit jaar gezakt.
Degenen die de obligatie op 108,5 kochten zagen de waarde van hun belegging met 3% dalen tot 105. Bij een te ontvangen coupon van 3,25% en een koersval van ruim 3% werd het rendement in het eerste jaar dus nul. Bij een verdere stijging van de lange rente, zal de koers nog verder dalen, zodat ook het tweede jaar zonder rendement zal aflopen. De sterke koersschommelingen hebben het rendement dus ondermijnd.
Lange rente stijgt weer
De reden van de koersdaling is dat de lange rente aan het stijgen is. De rente van een 10-jarige staatslening staat nu alweer op 3,2% en stijgt sterk. Dat wordt veroorzaakt door de verwachting dat het economisch herstel zal gaan doorzetten. De extra maatregelen van de Fed, in de vorm van ‘Quantative Easing 2', waarbij voor maximaal $600 miljard aan staatsobligaties van de banken zal worden teruggekocht, zal daarbij ook een rol spelen. Beleggers verwachten een sterkere economische groei, meer inflatie en eisen een hogere rente op staatsobligaties, waardoor de reeds uitgegeven obligaties met een lage rente minder aantrekkelijk worden en de koers daalt.
Aandelenkoersen stijgen
In de cyclus van economisch herstel wordt de fase van laagconjunctuur verlaten en is de herstelfase aan de beurt. Traditioneel worden aandelen dan aantrekkelijker omdat de bedrijfswinsten weer gaan toenemen en consumenten en producenten optimistischer worden. Vorig jaar stegen aandelen al sterk. De AEX steeg van 258 punten tot 335 punten, een winst van 30%. Ook andere beurzen stegen in 2009 sterk. In 2010 staat de winst van de AEX op 5%. Ook andere beurzen hebben dit jaar winsten geboekt. Maar het koersverlies van 2008 is in de meeste gevallen nog niet goedgemaakt. De meeste indices staan nog lager. Over de lange termijn hebben aandelen in de Westerse wereld nauwelijks winst geboekt.
Meer risico op aandelen
Op aandelen loopt u ook altijd meer risico dan op obligaties. Bij een aandeel bezit u een klein deel van het bedrijf waar u in belegt. Als het onverwacht slecht gaat met het bedrijf, daalt de koers sterk. Uw bezit kan daardoor in het slechtste scenario tot nul dalen.
Nu zijn er genoeg bedrijven die weinig gevaar lopen op een faillissement. Ik noem als voorbeeld energiefondsen zoals Royal Dutch Shell of bedrijven in de voedselindustrie zoals Unilever. Shell biedt beleggers een mooi dividendrendement van 4%. Bovendien is de koers dit jaar al 21% gestegen. Maar over een periode van drie jaar noteert Shell nog steeds 14% lager.
Het gaat dus om het inschatten van risico's en het anticiperen op de markt. Maar de conclusie lijkt gerechtvaardigd, dat uitgaande van verder economisch herstel, aandelen aantrekkelijker zullen worden. De lange rente zal stijgen, zeker als overheden de rente weer gaan verhogen, waardoor bestaande staatsobligaties met een lage couponrente minder aantrekkelijk zullen worden. Nieuw uitgegeven obligaties zullen juist een hogere rente laten zien. De conclusie is dat beleggen in zijn algemeenheid de komende jaren weer aantrekkelijker zal worden, voor zowel aandelen- als obligatiebeleggers.
Martin Plooi
Martin Plooi
|
KOERSEN
STIJGERS
DALERS
HOOGSTE SPAARRENTE
